વિશ્વ માનવવાદી દિવસ નીમીત્તે– માનવવાદી વિચારસરણીને સમજીએ. ( ગઇકાલે ૨૦મી જુને ચંદીગઢ મુકામે યોજાયેલ નેશનલ વેબીનારમાં બીપીન શ્રોફે રજુ કરેલ હીંદીમાંથી સાભાર)
આવતી કાલે ૨૧મી જુન છે. વીશ્વના ઘણા બધા દેશો આવતી કાલે તેને " વર્લડ હ્યુમેનીસ્ટ ડે" તરીકે ઉજવે છે. ૨૧મી જુન પશ્ચીમી જગતમાં સૌથી લાંબો દિવસ હોય છે. ઘણા બધાપશ્ચીમના દેશોમાં આ દિવસે સુર્યનો આથમવાનો સમય સાંજના ૯–૦૦ વાગ્યા પછીનો હોય છે. જગતભરના માનવવાદીઓ આ કુદરતી ઘટના છે. તેમાં કશું દૈવી કે ઇશ્વરી નથી તે સમજીને ઉજવે છે. આપણા દેશમાં માનવવાદની વિચારધારાને એક વૈગ્નાનીક ગ્નાન આધારીત બૌધ્ધીક અને તર્કપુર્ણ રીતે તૈયાર કરવાનું કામ કોઇએ કર્યુ હોય તો તે મહાન ક્રાંતિકારી અને વિચારક એમ. એન. રોયે કર્યું હતું. તેમના દ્રારા સને ૧૯૩૬થી શરૂ કરેલ રેડીકલ હ્યુમેનીસ્ટ માસીક છેલ્લા આશરે ૮૫ વર્ષોથી નિયમીત અને હાલમાં દિલ્હીથી દેશના રેડીકલ હ્યુમેનીસ્ટો પ્રકાશીત,કરે છે..
(1) માનવવાદ એક ભૌતીકવાદી ( કાલ્પનીક કે આધ્યાત્મકવાદી નહી) વિચારસરણી છે. તે માનવવીય અસ્તીત્વ સાથે શરૂ થઇ છે. ખરેખર તેના મુળીયાં ( Roots) સજીવોના જૈવીક સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલા છે. તે દૈવી અસ્તીત્વ કે સર્જન સિવાય માનવીય સર્જનને વૈજ્ઞાનીક પુરાવા આધારીત અસ્તીત્વમાં આવેલ સાબીત કરતીધ વિચાસરણી છે. (2) તે એક માનવ કેન્દ્રીત વિચારસરણી છે. એટલે તે સમુહના હિત માટે વ્યક્તિનો બલી ન લેવાય તે અંગે સ્પ્ષ્ટ છે. તમામ માનવીય સર્જનથી અસ્તીત્વમાં આવેલી સામુહીક સંસ્થાઓ જેવી કે કુટુંબ, જ્ઞાત– વર્ણ જેવા તમામ સામાજીક સમુહો ઉપરાંત રાજ્ય– રાષ્ટ્ર અને તમામ આર્થીક સંસ્થાઓ માનવીના વિકાસ માટે માનવીએ પોતે સર્જન કરેલાં છે. માનવવાદના ત્રણ પાયાના મુલ્યો છે. સ્વતંત્રતા,(Freedom)તર્કવિવેકબુધ્ધી(Rationality) અને ધર્મનીરપેક્ષ નૈતીકતા(Secular Morality). (A) સ્વતંત્રતા એક મુલ્ય એટલે શું? જે સંસ્થાઓ કે પરિબળો માનવ વીકાસની આડે આવતા હોય તેની સામે સંઘર્ષ કરીને મુક્તિ મેળવવી. દા.ત ગુલામી પ્રથા, દલિત પ્રથા, વર્ણવ્યવસ્થા,સ્રી અસમાનતા, વિ. માનવ અધિકારો અને ખાસ કરીને અભીવ્યક્તીના સ્વાતંત્રયને રોકતા પરીબળો અને જે પરીબળો માનવ વીકાસને તથા વ્યક્તીગત માનવ ગુંજાશને ટેકો આપતાં હોય તેવા શિક્ષણ, આરોગ્ય, વૈગ્નાનીક સંશોધનો, વી.નો વિકાસ કરવો. Freedom from non human collective institutions & development of those institutions which enhances human potenalities.. (B) તર્કવિવેકબુધ્ધી– માનવવાદી વિચારસરણીનું બીજું મુલ્ય છે તર્કવિવેકબુધ્ધી. સજીવોના જીજીવીષાના સંઘર્ષને ટકાવી રાખવા જૈવીક ઉત્કાતીની આ દેન છે. તર્કવિવેકબુધ્ધી માનવીને અને દરેક સજીવોને પોતાનું જીવન ટકાવી રાખવા સારુ શું અને ખોટું શું તે નકકી કરતાં શીખવાડે છે. કુદરતી પરિબળો સામેના સંઘર્ષમાં જે સજીવ જાતીઓા અને માનવીઓ પોતાની તર્કવિવેકબુધ્ધીનો ઉપયોગ કરીને ટકી રહે છે. તે પોતાનું અસ્તીત્વ ટકાવી રાખવામાં સફળ થાય છે. બાકીની જાતિ, પ્રજાતીઓ માનવ સહિત નાશ પામે છે. તમામ સજીવોની આ શક્તી કુદરતી નિયમબધ્ધતામાંથી વિકસેલી છે. તેમાં કશું જ દૈવીકે ઇશ્વરી નથી. કુદરત નિયમબધ્ધ છે. માનવ કુદરતનો એક અનિવાર્ય ભાગ છે. તેથી તેની તમામ પ્રવુત્તીઓ પણ નિયમબધ્ધ જ હોય છે. અહીયાં કુદરતી નિયમબધ્ધતાનો અર્થ કુદરત નિયમોને સમજીને પોતાનું અસ્તીત્વ ટકાવવું અને વિકસાવવું. કુદરતી પરિબળોના સંચાલનના નિયમો હોય છે તે બધા પરિબળોને કોઇ બાહ્ય ઇશ્વર કે દેવ સંચાલન કરતા નથી. કે આકાશમાં બેઠા બેઠા કઠપુતલીની માફક નચાવતો નથી. તકર્વિવેકબુધ્ધિને વિકસાવવાના આ જૈવીક સંઘર્ષમાં દરેક સજીવોએ ત્રણ ગુણો વિકસાવ્યા છે. એક બાહ્યનિરિક્ષણ, ( External observation), બે ઇન્દ્રીયજન્ય અનુભવ (Sense perception) અને ત્રણ પ્રાપ્ત કરેલ માહિતીને આધારે વિવેકબુધ્ધીથી સત્ય શોધી જીવન ટકાવવું અને વિકસાવવું (Cognition disposition.) (C) ધર્મનિરપેક્ષ નીતિ– Secular morality- માનવી સહજ રીતે નૈતીક છે કારણકે તે રેશનલ( કારણકે તેની તર્કસંગતતા જૈવીક સંઘર્ષમાંથી વિકસેલી છે.) છે. The man is moral because he is rational. માટે આ દુનીયાના માનવ માનવ વચ્ચેના નૈતીક સંબંધોમાં ધર્મ અને ઇશ્વરને લાવવાની જરૂર બિલકુલ નથી. અનૈતીક કે ગેરકાયદેસરના સંબંધો પર નિયંત્રણ મુકવા માનવીએ ન્યાયતંત્ર જેવી સંસ્થાઓનું સર્જન કર્યુ છે. જે માનવીના ખોટા કાર્યોનો નિર્ણય અહીંયા પૃથ્વી પર જ ન્યાય આપશે. મૃત્યુ પછીના નિર્ણયોની રાહ જોવાની નથી.
(3) આપણા દેશમાં માનવવાદી ભૌતીક ચળવળના મુળીયા આશરે ૩૦૦૦ વર્ષ કરતાં વધારે જુના છે. લોકાયન ચળવળ દેશની પ્રથમ માનવવાદી ચળવળ હતી. સદર ચળવળે પ્રજાને જ્ઞાન આધારીત જાગૃત કરવાનો પ્રયત્ન કરેલો. કુદરત નિયમબધ્ધ છે. તે નિયમો સમજી શકાય તેમ છે. જીવન ટકાવી રાખવા તે નિયમોની સમજ કામમાં આવે તેમ છે, તે હકીકત આમ પ્રજાને સમજાવવામાં એક ચળવળ સ્વરૂપે લોકાયનના નેતા સફળ થયા હતા. તેમાં ચાર્વાકનો ફાળો અગત્યનો હતો. (4) ગૌતમબુધ્ધે પોતાના અંગત સખત અનુભવોને આધારે મધ્યમ માર્ગી રસ્તો સ્વીકાર્યો હતો. જીવનમાં દુ;ખો વાસ્તવિક છે, તેના ઉપાયો માનવ પ્રયત્નોથી શોધી શકાય છે. ઉપરાંત જીવનના વાસ્તવિક પ્રશ્નો ઉકેલવા તર્કવિવેકબુધ્ધીનો ઉપયોગ કરવાની તેઓએ ચળવળ ચલાવી હતી. તથાગત બુધ્ધે તમામ પ્રકારના ગ્રંથો, ગુરૂઓ વિ ના સત્યોને જ્ઞાન અને અનુભવ આધારીત પડકાર્યા હતા. (5) બ્રાહ્મણવાદે બુધ્ધના વાસ્તવિક સત્યો સામે ' જગત મિથ્યા બ્રહ્મ સત્યનું ' સુત્ર આપીને બુધ્ધની ભૌતીકવાદી જ્ઞાન આધારીત ક્રાંતીને નિષ્ફળ બનાવી દીધી. (6) ગીતાના ઉપદેશે લોકાયન અને બુધ્ધના ક્રાંતીકારી વિચારોને શોધી શોધીને નામશેષ કરી દીધા. પ્રજાને પોતાના પુરૂષાર્થમાં વીશ્વાસ રાખવાને બદલે નસીબવાદી બનાવી દીધી. વર્ણવ્યવસ્થા આધારીત જ્ઞાતી પ્રથામાં સમાજને ' કર્મને વાધિકારસ્તે મા ફલેષુન કદાચન' ના ઉપદેશે એક નબળો શક્તીહીન અસમાન( unequal) સમાજ બનાવી દીધો. તેમાં ' નિષ્કામ કર્મ અને સ્થિતપ્રજ્ઞતા' ના સિધ્ધાંતોએ દેશની પ્રજાને 'જે સે થૈ વાદી' બનાવી દીધી. (7) ભારતનો ભવ્ય નહી પણ ખંડેરમય ભુતકાળ– ભારતીય તરીકે આપણા પુર્વજો માનવ વિકાસની ગાડી ( ટ્રેઇન) ચુકી ગયા છે. માનવવાદ તેને ફરી પાટે ચઢાવવાની કોશીષ કરે છે. પણ વર્તમાન રાજ્યવ્યવસ્થા ખુબજ સમજ અને આયોજનબધ્ધ રીતે દેશમાં છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષના સમય ગાળામાં પેદા થયેલા આધુનીકતાના પરિબળોને નામશેષ કરવા ફરી મેદાને પડી છે. આ બહુમતી ધર્મઆધારીત રાજકીય સત્તાકીય પરિબળોએ શિક્ષણ, આરોગ્ય, વિજ્ઞાન, ઉધ્યોગ, ન્યાયતંત્ર, સમાજ જીવન વિ. વાહનવ્યવહારનું આંતરીક માળખું, ઉચ્ચશિક્ષણના તમામ સોત્રો, આ બધા પરિબળોને યેનકેન પ્રકારે પરિવર્તનના મશાલચી કે એજંટ તરીકે તમામ પ્રકારેથી શક્તિહીન બનાવી દીધા છે. પણ અમે આશાવાદી છીએ કારણકે– (૧) જુની વર્ણવ્યવસથા આધારિત સમાજવ્યવસ્થાને ટકાવી રાખે તેવા પરિબળો ગ્રામિણ અને શહેરી ભારતમાંથી ક્રમશ ઘટતાં જાય છે. (૨) આપણા દેશમાં તથા સમગ્ર વીશ્વમાં, કૃષી આધારીત આર્થીક પ્રવૃત્તિઓનું સ્થાન ક્રમશ ઔધ્યોગીક સમાજે લઇ લીધું છે. તેના આધારીત સદીઓ જુના રૂઢીચુસ્ત કૌટુંબિક, જાતી, નૈતીક અને અન્ય વ્યવહારોમાં પાયાના પરિવર્તનો જોવા મલે છે. ધર્મઆધારીત રૂઢીચુસ્ત સમાજે પેદા કરેલ તમામ સંસ્થાઓ, તેમજ તેના આધારીત નૈતીક મુલ્યોની ઉપયોગીતા તેમજ તેના વ્યવહારો જ ખલાસ થઇ ગઇ છે. જીવવા અને ટકી રહેવા ફાંફા મારે છે. (૩) આધુનીકપરિબળોએ પોતાની જરૂરીયાત મુજબની નવી સંસ્થાઓની રચના કરી નાંખી છે. આ બધી સંસ્થાઓ સીધી કે આડકતરી રીતે માનવકેન્દ્રી છે. માનવ સશક્તીકરણને ટેકો આપે છે.
Attachments area
|
Monday, June 21, 2021
Saturday, June 19, 2021
Humanism objective Philosophy as the way of life
(1) માનવવાદ એક વાસ્તવવાદી ( કાલ્પનીક કે આધ્યાત્મકવાદી નહી) વિચારસરણી છે. તે માનવવીય અસ્તીત્વ સાથેથી શરૂ થઇ છે. ખરેખર તેનું મુળ ( Root) સજીવોના જૈવીક સંઘર્ષ સાથે જોડાયેલુ છે.
(2) તે દૈવી અસ્તીત્વ કે સર્જન સિવાય માનવીય સર્જનને વૈજ્ઞાનીક પુરાવા આધારીત અસ્તીત્વમાં આવેલ વિચાસરણી છે.
(3) તે એક માનવ કેન્દ્રીત વિચારસરણી છે. એટલે તે સમુહના હિત માટે વ્યક્તિનો બલી ન લેવાય તે અંગે સ્પ્ષ્ટ છે. તમામ માનવીય સર્જનથી અસ્તીત્વમાં આવેલી સામુહીક સંસ્થાઓ જેવી કે કુટુંબ, જ્ઞાત– વર્ણ જેવા તમામ સામાજીક સમુહો ઉપરાંત રાજ્ય– રાષ્ટ્ર અને તમામ આર્થીક સંસ્થાઓ માનવીના વિકાસ માટે માનવીએ પોતે સર્જન કરેલી છે.
(4) માનવવાદના ત્રણ પાયાના મુલ્યો છે. સ્વતંત્રતા, તર્કવિવેક શક્તી અને ધર્મનીરપેક્ષ નૈતીકતા.
(5) આપણા દેશમાં તેના મુળીયા આશરે ૩૦૦૦ વર્ષ કરતાં વધારે જુના છે. લોકાયન ચળવળ દેશની પ્રથમ માનવવાદી ચળવળ હતી. સદર ચળવળે પ્રજાને જ્ઞાન આધારીત જાગૃત કરવાનો પ્રયત્ન કરેલો. કુદરત નિયમબધ્ધ છે. તે નિયમો સમજી શકાય તેમ છે. જિવન ટકાવી રાખવા તે નિયમોની સમજ કામમાં આવે તેમ છે, તે હકીકત એક ચળવળ સ્વરૂપે લોકાયનના નેતા સફળ થયા હતા. તેમાં ચાર્વાકનો ફાળો અગત્યનો હતો.
(6) ગૌતમબુધ્ધ પોતાના અંગત સખત અનુભવને આધારે મધ્યમ માર્ગી રસ્તો સ્વીકાર્યો હતો. જીવનમાં દુ;ખો વાસ્તવિક છે, તેના ઉપાયો માનવ પ્રયત્નોથી શોધી શકાય છે. ઉપરાંત જીવનના વાસ્તવિક પ્રશ્નો ઉકેલવા તર્કવિવેક બુધ્ધીનો ઉપયોગ કરવાની તેઓએ ચળવળ ચલાવી હતી. તથાગત બુધ્ધે તમામ પ્રકારના ગ્રંથો, ગુરૂઓ વિ ના સત્યોને જ્ઞાન અને અનુભવ આધારીત પડકાર્યા હતા.
(7) બ્રાહ્મણવાદે બુધ્ધના વાસ્તવિક સત્યો સામે ' જગત મિથ્યા બ્રહ્મ સત્યનું ' સુત્ર આપીને બુધ્ધની ભૌતીકવાદી જ્ઞાન આધારીત ક્રાંતીને નિષ્ફળ બનાવી દીધી.
(8) ગીતાના ઉપદેશે લોકાયન અને બુધ્ધના ક્રાંતીકારી વિચારોને શોધી શોધીને નામશેષ કરી દીધા. પ્રજાને પોતાના પુરૂષાર્થમાં વીશ્વાસ રાખવાને બદલે નસીબવાદી બનાવી દીધી. વર્ણવ્યવસ્થા આધારીત જ્ઞાતી પ્રથામાં સમાજને ' કર્મને વાધિકારસ્તે મા ફલેષુન કદાચન' ના ઉપદેશે એક નબળો શક્તીહીન અસમાન( unequal) સમાજ બનાવી દીધો. તેમાં ' નિષ્કામ કર્મ અને સ્થિતપ્રજ્ઞતા' ના સિધ્ધાંતોએ દેશની પ્રજાને 'જે સે થૈ વાદી' બનાવી દીધી.
(9) ભારતનો ભવ્ય નહી પણ ખંડેરમય ભુતકાળ– ભારતીય તરીકે આપણા પુર્વજો માનવ વિકાસની ગાડી ( ટ્રેઇન) ચુકી ગયા છે. માનવવાદ તેને ફરી પાટે ચઢાવવાની કોશીષ કરે છે. પણ વર્તમાન રાજ્યવ્યવસ્થા ખુબજ સમજ અને આયોજનબધ્ધ રીતે દેશમાં છેલ્લા ૧૦૦ વર્ષના સમય ગાળામાં પેદા થયેલા આધુનીકતાના પરિબળોને નામશેષ કરવા ફરી મેદાને પડી છે. આ બહુમતી ધર્મઆધારીત રાજકીય સત્તાકીય પરિબળોએ શિક્ષણ, આરોગ્ય, વિજ્ઞાન, ઉધ્યોગ, ન્યાયતંત્ર, સમાજ જીવન વિ. વાહનવ્યવહારનું આંતરીક માળખું, ઉચ્ચશિક્ષણના તમામ સોત્રો, આ બધા પરિબળોને યેનકેન પ્રકારે પરિવર્તનના મશાલચી કે એજંટ તરીકે તમામ પ્રકારેથી શક્તિહીન બનાવી દીધા છે.
અમે આશાવાદી છીએ કારણકે–
(૧) જુની વર્ણવ્યવસથા આધારિત સમાજવ્યવસ્થાને ટકાવી રાખે તેવા પરિબળો ગ્રામિણ અને શહેરી ભારતમાંથી ક્રમશ ઘટતાં જાય છે.
(૨) આપણા દેશમાં તથા સમગ્ર વીશ્વમાં, કૃષી આધારીત આર્થીક પ્રવૃત્તિઓનું સ્થાન ક્રમશ ઔધ્યોગીક સમાજે લઇ લીધું છે. તેના આધારીત સદીઓ જુના રૂઢીચુસ્ત કૌટુંબિક, જાતી, નૈતીક અને અન્ય વ્યવહારોમાં પાયાના પરિવર્તનો જોવા મલે છે. ધર્મઆધારીત રૂઢી સમાજે પેદા કરેલ તમામ સંસ્થાઓ, તેમજ તેના આધારીત નૈતીક મુલ્યોની ઉપયોગીતા તેમજ તેના વ્યવહારો જ ખલાસ થઇ ગઇ છે. જીવવા અને ટકી રહેવા ફાંફા મારે છે.
(૩) આધુનીકપરિબળોએ પોતાની જરૂરીયાત મુજબની નવી સંસ્થાઓની રચના કરી નાંખી છે. આ બધી સંસ્થાઓ સીધી કે આડકતરી રીતે માનવકેન્દ્રી છે. માનવ શસક્તીકરણને ટેકો આપે છે.
Friday, June 11, 2021
રાજ્ય અને કેન્દ્રના સંબંધોમાં તું તું મેં મેં ન ચાલે
રાજ્ય અને કેન્દ્રના સંબંધોમાં તું તું મેં મેં ન ચાલે–
આપણા દેશના બંધારણમાં સ્પસ્ટ લખ્યું છે કે ઇન્ડીયા એટલે યુનીયન ઓફ સ્ટેટસ. ભારત એટલે રાજ્યોનો સમુહ કે સંઘ. સને ૧૯૫૦થી રાજ્ય સરકારોનો વહીવટ તે રીતે જ ચાલ્યો છે. આપણા દેશે લોકશાહી રાજ્ય વ્યવસ્થા સ્વીકારી છે. જેથી ભવિસ્યમાં નાગરિકો ક્રમશ લોકશાહીને જીવન પધ્ધતિ તરીકે પોતાના વ્યક્તિગત અને સામુહિક કે સામાજીક જીવનના નિર્ણયો લેવાનો એક શિરસ્તો બનાવી દે. સદીઓથી આપણું સામાજીક પોત કૃષીસંસ્કૃતી આધારીત જીવન પધ્ધતિ, જમીનદારી પ્રથા , ધર્મશાહી અને રાજાશાહીની નિપજ છે. તે બધામાંથી બહાર નિકળવાનો માર્ગ લોકશાહી જીવન પધ્ધતિ છે.
છેલ્લા છ સાત દાયકાઓથી દેશના આ બધા 28થી 30 રાજ્યો (કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો સાથે ) જીલ્લા પંચાયતો, તાલુકા પંચાયતો અને ગ્રામ પંચાયતો સાથે લિંક કરીને દરેક પંચાયતોના વહીવટ કરવાના અધિકારો અને સ્વાયત્તા જાળવીને વિકાસના કામો સમવાયિ તંત્રના સત્તાના વિકેન્દ્રિકરણના સિધ્ધાંતને આધારે કરતા હતા. જે તે રાજ્યનો વહીવટ પેલા સ્થાનીક સ્વરાજ્યના એકમોની મદદથી આાખરે પોતાના નાગરિકોના સશક્તિકરણનો હતો. આ રીતે લોકશાહીનું નાગરિકોના જીવનમાં વિસ્તૃીકરણ અને દ્રઢીકરણ ( Broadening deepening of democarcy) થાય તેવો રાજકીય માહોલ પેદા કરવાનો હતો.
સને ૨૦૧૪થી મોદીજીને એક જુદાજ મિશનને સાકાર કરવા સત્તા પર બેસાડવામાં આવ્યા છે. તે મિશન છે ભારતને મહાન રાષ્ટ્ બનાવવું, મજબુત રાષ્ટ્ બનાવવું. ' એક રાષટ્, એક પક્ષ, એક નેતા અને એક જ ધર્મ વાળો દેશ. પડોશી દેશો ભારતની તાકાતને કુરનીશ બજાવે તેવો દેશ બનાવવા મોદીજીને પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. ભારત એક બંધારણની વ્યાખ્યા પ્રમાણે રાજ્યોનો સમુહ ( Federation of States) હોય ,, બંધારણ મુજબ રાજ્યો અને કેન્દ્ર્ની વહીવટી અને સત્તાઓની ચોખ્ખી વહેંચણી કરી હોય તો પછી કેન્દ્ર્ મજબુત દેશ કેવી રીતે બનાવે? કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સત્તાના સમીકરણો સને ૧૯૫૦ પછી ક્યારેય નોરમલ રહ્યાં જ નથી.
કોવીડ–૧૯ના બીજા વેવ કે મોજાની ભયંકર અને અમાનવીય અસરો જોયા, પછી મોદીજીની દેશની અંદર અને વિશ્વકક્ષાએ જે કોઇ નેતૃવની કક્ષા હતી તે તેના મુળ સ્વરૂપે બધાએ જોઇ. મોદી સરકારે રાજ્યોને કહી દિધું કે હવે આ માહામારી નો તમે તમારા સંશાધનો દ્રારા ઉકેલો. વેકસીન ન મલે તો સીધા વેકસીન ઉત્પન કરતા દેશોમાંથી આયાત કરો. એક જ રાજ્યમાં વેકસીનના જુદા જુદા ભાવો પ્રમાણે વેકસીન મળવા લાગી. વેકસીન નિકાસ કરતા દેશોએ ભારતના પંજાબ, કેજરીવાલના દિલ્હી, કેરાલા રાજ્યોને મોદી–( કેન્દ્ર્) સરકારની પરવાનગી વિના વેકસીન આપવાની ના પાડી દીધી. સર્વોચ્ચ અદાલત પણ મોદી સરકાર પર આ મુદ્દે પોતાની સખત લેખીત નારાજગી બતાવી.
આજના ઇન્ડીયન એકપ્રેસના તંત્રી લેખમાં ખુબજ ગંભીરતાથી લખવામાં આવ્યું છે કે જે રીતે મોદી સરકારે વેકસીનની નીતી સાથે ખિલવવાડ કર્યો છે તેને કારણે રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકારના સંબંધો સાવ તળીયે બેસી ગયા છે. સારુ થાય તો મોદી સરકારે કર્યું અને ખરાબ કે દોષનો ટોપલો રાજ્યોના માથે ઢોળી દેવો તે કેવો ન્યાય. આમાંથી તો રાજ્ય સરકારો વચ્ચે કાયમી દુશ્મનાવટની મોટી તિરાડ પડી ગઇ. (The Centre blames it all on the states — and even as it corrects its own course, it targets the states. In fact, it underlined a deepening pattern of antagonism, Centre vs states.) આવા વ્યવહારોથી બે માંથી કોણ મજબુત બનશે? ખરેખર બંને નબળા પડે જ.
સને ૧૯૯૪ના બોમ્મઇ વિ. કર્ણાટક સરકારના કેસમાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ સરકારને ચેતવણી આપી હતી કે રાજ્યોની જરૂરીયાતોની બાબતે તેમજ તે બધાની સાથે નો વ્યવહાર ખુબજ કાળજીપુર્વકનો રાખવો.
મોદીજી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા ત્યારે કેન્દ્ર સરકાર સામે રાજ્ય સરકારોના હક્ક માટે, સહકારી સંઘવાદની તરફેણ કરતા હતા. ( "cooperative federalism") નું વચન તો મોદી સાહેબે વડાપ્રધાન બન્યા પછી પણ આપેલું હતું .( As chief minister of Gujarat, Modi was consistently articulate on the federal skew; as PM, he promised "cooperative federalism". That promise is not being kept.) પણ વચનેષુ કિં દરિદ્રતા.
ઇન્ડીયન એકપ્રેસ આજના પોતાના તંત્રી લેખની છેલ્લી લીટીમાં લખે છે કે મોદીજી, છોરૂ કછોરૂ થાય પણ માવતર કમાવતર કદાપી ન થાય.( For, the Union is always bigger than the sum of its parts.)
અમેરીકાના બીજા વિશ્વયુધ્ધ સમયે ઉપપ્રમુખમાંથી સંજોગોવશાત પ્રમખ બનેલા હેન્રી ટ્યુમેને પોતાના ટેબલપર એક વાક્ય તક્તી પર લખી રાખેલું. " ધી બક સ્ટોપ્સ હીયર " મારા દેશ માટે જે નિર્ણય કરવામાં આવે છે તેની જવાબદારી મારી છે. તે દરેકની નૈતીક જવાબદારી મારા ટેબલ આવીને અટકે છે. અમેરીકાના સાથે સમગ્ર વિશ્વના હિતમાં જપાનના નાગાશાકી અને હિરોશીમા પર બોમ્બ નાંખવાનો નિર્ણય મારો હતો.કોઇજ સીસ્ટીમ ફેઇલયુોર ન હતો.
Saturday, June 5, 2021
Thougjts of Raj Gos Swami
રાજ ગોસ્વામી જેવા સદાબહાર બૌધ્ધીકે આજે તેઓની ફેસબુક વોલ પર નીચે મુજબના અદ્ભુત વિચારો મુક્યા છે. તે મુળ સ્વરૂપે મુકીને મેં મારા વિચારો રજુ કર્યા છે. ડીયર રાજ ભાઇ અવિવેક થઇ ગયો હોય તો ક્ષમા કરજો.––
" એક દેશની બૌધ્ધીકતાનું સ્વરૂપ કેવું હોવું જોઇએ? નીચેથી ઉપર કે ઉપરથી નીચે? "
જે દેશનું નેતૃત્વ જેના હાથમાં હોય , તે વ્યક્તી કે વ્યક્તીઓની વૈચારીક ક્ષમતા અને દુરંદેશીથી આગળ જઇને એક દેશ સામુહિક રીતે પોતાનો વિચાર કરી શકે અથવા પોતાના ભવિષ્યને જોઇ શકે? કે પછી જે શિખર પર પોતે છે , જેના હાથમાં કમાન છે, તેની આવડત જેટલી હોય, તેટલી જ આવડત પુરા દેશની હોય? એક વ્યક્તિનું વિઝન એ પુરા દેશનું વિઝન હોય? ધારો કે તે વ્યક્તીની વૈચારીક ક્ષમતા મર્યાદીત હોય,તેનામાં અણઆવડત હોય , તેનું વિઝન ત્રુટીપુર્ણ હોય, તો તે વૈચારીક મર્યાદા, તે અણઆવડત અને તે ત્રુટી પણ પુરા દેશની લાક્ષણિકતા બની જાય? નેતાની ક્ષમતા એ દેશની ક્ષમતા અને નેતાની મર્યાદા એ દેશની મર્યાદા હોય? એક દેશની બૌધ્ધીકતાનું સ્વરૂપ કેવું હોવું જોઇએ? નીચેથી ઉપર કે ઉપરથી નીચે? મતલબ કે (દેશની) બધી બુધ્ધિ પર નેતૃત્વનો અધિકાર હોવો જોઇએ? અને જનતા માત્ર અંધ અનુચર હોવી જોઇએ? કે પછી જનતામાં સર્વોત્તમ જ્ઞાન વિકસેલું હોવું જોઇએ અને તે સમય સમય પર નેતૃત્વની મદદે આવવું જોઇએ.
ઉપરના વાક્યોના સંદર્ભમાં મારા વિચારો––
સૌ પ્રથમ એ સત્ય સ્વીકારવું પડે કે કોઇપણ સમુહ ભલે તે દેશ હોય, કુટુંબ, જ્ઞાતી, સંપ્રદાય તે જાતે પોતે વિચારી શકે જ નહી. વિચારવાની શક્તિ હંમેશાં વ્યક્તિગત જ હોય છે સમુહ પાસે નહી. બીજું સારુ શું છે કે ખોટું શું છે એ નક્કી કરવાની તર્કવિવેકશકિત પણ માનવની જ વ્યક્તિગત જ હોય. જે પણ વ્યક્તિગત ધોરણે મુળભુત જૈવીક ઉત્ક્રાંતીમાંથી વિકસેલી છે. ટોળાને કે સમુહને તમે હાંકી શકો કારણ કે તેનામાં વિચારવાની શક્તિ હોતી નથી પણ જડવફાદારી તો હોય છે. જે દિશામાં નેતાની બુમ પડે તે દિશામાં દોડતાં તો તેમને શીખવાડેલું જ હોય છે. ટોળાની જડ શિસ્તમાંથી પેદા થયેલા કે બનેલા નેતાની માનસિકતા પણ બિલકુલ અસહિષ્ણુ એટલા માટે હોય છે કે તે રીતે તેને ટોળાને હાંકવા માટે જ તૈયાર કરવામાં આવેલ છે.
ટોળાશાહીમાંથી પેદા થયેલ નેતૃત્વ અપરિવર્તનશીલ,અજ્ઞાની કે વૈજ્ઞાનીક–આધુનીક જ્ઞાનવિરોધી અને જેસેથૈ વાદી જ હોય! ભલે તે દેખાડો 'વિકાસપુરૂષ' નો કરતો હોય! જે ટોળાએ તેનું સર્જન કર્યુ હોય કે તેનું જન્મદાતા હોય તેને ઠેકીને તે બહાર જઇ શકે જ નહી. ટોળાને ઠેકીને કુદાય તેવું તેમની શિક્ષાપત્રીમાં જ નથી. કારણકે તે નેતાનું સમગ્ર જગત જ ટોળાની અંદર જ સમાઇ ગયેલું છે. ટોળાની બહારની દુનીયા એક નંબરની ટોળાની દુશ્મન હોય છે. પેલો ટોળાનો નેતા તેના દેશ અને દુનીયાને ટોળા જેવું બનાવવા મેદાને પડેલ છે. જેમાં તેની અને તેના ટોળાની જબ્બરજસ્ત હાર પુર્વનિર્ણીત છે. નાગરીકો, દેશ ને દુનીયા પરિવર્તનશીલ છે. જ્યારે પેલુ તૈયાર કરેલુ ટોળુ અને તેનો હાંકનારો નેતા સામંતશાહી, નફાખોર અને શોષણખોર મુડીવાદી અને ઇશ્વરના એજેંટો ( Agents of God)નો હિતરક્ષક હોય છે. સમય જતાં પેલો નેતા તેના વફાદાર ટોળા સાથે જ ડુબે છે. પણ બાકીની દેશની ટોળા સિવાયની પ્રજા વિગેરેને અમાપ નુકશાન કરીને જાય છે.
