Friday, June 22, 2018

· હમીદ દલવાઇ (મુસ્લીમ સુધારાવાદી.૧૯૩૩– ૧૯૭૭)અપ્રસીદ્ધ,અને પ્રશંસારહીત માનવવાદી. ‘Hamid: unsung Humanist.

·        

 

·         હમીદ દલવાઇ (મુસ્લીમ સુધારાવાદી.૧૯૩૩– ૧૯૭૭)અપ્રસીદ્ધ,અને પ્રશંસારહીત માનવવાદી. 'Hamid: unsung Humanist.

·         ડોક્યુમેન્ટરી ફીલ્મ બનાવાઇ. –વર્ષા તોરગાલકર.

·           

·         તાજેતરમાં મહારાષ્ટ્રના પુના શહેરમાં અપ્રસીધ્ધ અને પ્રશંસારહીત એક જમાનાના મોટા મુસ્લીમ સુધારક અને માનવવાદી( હ્યુમેનીસ્ટ) હમીદ દલવાઇ પર એક કલાકની ડોક્યુમેન્ટરી ફીલ્મ બનાવાઇ છે. તેને ૧૭મી જુન અને રવીવારના રોજ પુનાના નેશનલ ફીલ્મ આર્કાઇઝ ઓફ ઇંડીયાના હોલમાં કોલેજના યુવાનો સમક્ષ બતાવવામાં આવી છે. આ ફીલ્મનું દીગ્દર્શન જ્યોતી સુભાષ અને ઓમકાર અચ્યુત બર્વેએ કર્યુ છે. જ્યારે તેમાં એકટર તરીકે નસરૂદ્દીન શાહ,  એકટ્રેસ તરીકે જ્યોતી સુભાષની દીકરી અમૃતા સુભાષ છે. આ ઉપરાંત ડૉ નરેન્દ્ર દાભોલકરના( જેઓનું ખુન રેશનાલીસ્ટ તરીકે ૨૦મી ઓગસ્ટે ૨૦૧૩માં થયું પુના શહેરમાં થયુ હતું ) દીકરા હમીદ દાભોલકરે પણ નસરૂદ્દીન સાથે આ ડોક્યુમેન્ટરીમાં કામ કર્યુ છે. ડૉ નરેન્દ્ર દાભોલકરે પોતાના મીત્ર, માર્ગદર્શક, અને ચીંતક હમીદ દલવાઇની યાદમાં પોતાના દીકરાનું નામ 'હમીદ' પાડયું હતું.

·          

·         આ ડોક્યુમેન્ટરીમાં બંને દીર્ગદર્શકોએ હમીદ દલવાઇની એક રૂઢીચુસ્ત મુસ્લીમ કુટુંબમાંથી ઉછરીને સને ૧૯૬૦થી – ૧૯૭૦સુધીના મોટા ગજના મુસ્લીમ સુધારાવાદી કેવી રીતે બન્યા તેની જીવન કથાનું નીરૂપણ કરેલું છે.

·              સને ૧૯૬૦ના એપ્રીલ માસમાં હમીદ દલવાઇએ ઇસ્લામ કાયદા પ્રમાણે પ્રવર્તમાન ત્રણ તલાકના કાયદા વીરૂધ્ધ એક જબ્બરજસ્ત રેલીનું મુંબઇ શહેરમાં આયોજન કરેલું હતું. આ કાયદામાં મુસ્લીમ પુરૂષને એક તરફી પોતાની પત્નીની સંમતી વીના લગ્નવીચ્છેદ કરવાનો જે અધીકાર હતો તેની વીરૂધ્ધ હમીદ દલવાઇએ સદર રેલીનું આયોજન કરેલું હતું. આ રેલીમાં મુસ્લીમ સમાજમાં પ્રવર્તમાન બહુપત્નીત્વની પ્રથા તેમજ નીકાહ હલાલાની વીરૂધ્ધ પણ પ્રચાર કરવામાં આવેલો હતો. ૬૦ –૭૦ના દાયકામાં હમીદ દલવાઇના મુસ્લીમ સમાજની પ્રવર્તમાન ત્રણ તલાક અને અન્ય કુરીવાજો સામે જે ચળવળ ઉપાડી હતી તેને દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે સને ૨૦૧૭માં ગેરબંધારણીય જાહેર કરી. આ ઉપરાંત મુસ્લીમ બહુપત્નીત્વ અને નીકાહ હલાલાની બંધારણીય કાયદેસરતા તપાસવાનું પણ સર્વોચ્ચ અદાલતે નક્કી કર્યું છે.

·         સુપ્રસીધ્ધ અને દાયકોથી જાણીતા મરાઠી નાટયકાર અને ફીલ્મએકટેર્સ અમૃતા સુભાષે હમીદ દલવાઇને મરણોત્તર એવોર્ડ આપતા એક સમારંભમાં હાજરી આપી હતી. તેણીને તે સમયે તેઓની કારકીર્દીનો પરીચય થતાં હમીદ દલવાઇ પર એક ડોક્યુમેન્ટરી ફીલ્મ બનાવવાનો વીચાર આવ્યો.

·          અમૃતા સુભાષ વધુમાં જણાવે છે કે તેણીનો ઉછેર એક સમાજવાદી કુટુંબમાં થયો હતો. જ્યાં હમીદ દલવાઇ અને અન્ય રેડીકલ હ્યુમેનીસ્ટ ચીંતકો વારંવાર આવતા હતા. હમીદ દલવાઇએ બે નવલકથા ઇંધન અને લાટ નામની લખી હતી.આ ઉપરાંત તેમણે ચીંતનશીલ પુસ્તકો જેવાકે  મુસ્લીમ પોલીટીક્સ ઇન સેક્યુલર ઇંડીયા, ભારતીયની દ્ર્ષ્ટીએ ઇસ્લામ, અને રાષ્ટ્રીય એકતા અને ભારતીય મુસલમાન. દલવાઇના આ બધા પુસ્તકો અમૃતા સુભાષ લખે છે કે તેણીએ કોલેજકાળના અભ્યાસકાળ દરમ્યાન જ વાંચી નાંખ્યા હતા.પરંતુ દલવાઇ ઉપર ડોક્યુમેન્ટરી ફીલ્મ બનાવતાં પહેલાં ફરી એકવાર આ બધાજ પુસ્તકોના લખાણો અને વીચારોમાં તરબોળ થઇ ગઇ.  આ બધા પુસ્તકોમાં રજુ કરેલા દલવાઇના રેશનલ વીચારો અમૃતા પર હાવી થઇ ગયા. તેમના લખાણોની સ્ટાઇલ એવી હતી કે વાંચકને આર્કષી જાય. કાયમી તેમનો ફેન બની જાય. મુસ્લીમ સ્રીઓ માટેની તેમના સમાજમાં સમાનતા માટેનો સંઘર્ષ અદ્રીતીય હતો.તેમના લખાણો ખરેખર બીલકુલ તર્કબધ્ધ ઉપરાંત અસાધારણ અને અપવાદરૂપ ગુણવત્તા ધરાવતા હતા.

·         આ ડોક્યુમેન્ટરીમાં નસરૂદ્દીન શાહ, અમૃતા સુભાષ અને હમીદ દાભોલકર જોનારાઓને હમીદ દલવાઇના કોંકણ પ્રદેશના રત્નાગીરી જીલ્લાના મીરજોરી નામના ગામડામાં લઇ જાય છે. આ ગામ દલવાઇનું જન્મ સ્થળ હતું. આ ડોક્યુમેન્ટરી બનાવનાર ત્રીપુટી દલવાઇના બાળપણ સાથે જોડાયેલી હકીકતો ઉપરાંત જે લોકો સાથે દલવાઇએ તે ગામમાં પોતાનું જીવન પસાર કરેલું તે બધાના ઇન્ટરવ્યુ ફીલ્મમાં મુકેલ છે. તેમાં હમીદના ભાઇ અને  કોંગ્રેસ પાર્ટીના સાંસદ હુસેન દલવાઇનો પણ ઇન્ટરવ્યુ છે.

·         અમૃતા સુભાષે આ ડૉક્યુમેન્ટરી બનાવવાનો નીર્ણય સમજાવતાં કહ્યું કે  અમારી ત્રીપુટીમાં નસરૂદ્દીન પોતે જ એક વીચારક અને રેશનાલીસ્ટ છે. દલવાઇની માફક તેનો પણ ઉછેર એક મુસ્લીમ રૂઢીચુસ્ત કુટુંબમાં થયો હતો. આ ડૉક્યુમેન્ટરીમાં નસરૂદ્દીન શાહની ભુમીકાને લીધે ઘણી લોકપ્રસીધ્ધી પ્રાપ્ત થઇ છે. હું અને હમીદ દાભોલકર સારી રીતે જાણીએ છીએ કે સામાજીક સભાનતા કેળવવા કલા એક સારામાં સારુ માધ્યમ છે. આ ઉપરાંત નરેન્દ્ર દાભોલકરે પોતાના સાથી હમીદ દલવાઇની સ્મૃતીમાં પોતાના દીકરાનું નામ હમીદ દાભોલકર રાખ્યુ હતું.

અમૃતાની ટીમે આશરે ૫૩ કલાકની સંવાદ આધારીત ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી અને તેને આખરે એક કલાકની બનાવી દીધી. દલવાઇની જીંદગી એટલી બધી માહીતીસભર અને વૈવીધ્યપુર્ણ હતી કે તે બધાને અમે સમાવી શક્યા નહી તેનો અમને સૌને રંજ છે.

 તેમાં એક રસપ્રદ પ્રસંગ બન્યો હતો. હમીદ દલવાઇને આર એસ એસના બીજા સરસંચાલક એમ એસ ગોલવાલકર, જે ૫મી જુન ૧૯૭૩માં ગુજરી ગયા હતા, તેમની શોક સભામાં બોલવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું. દલવાઇએ આર એસ એસની સંસ્થા તરીકે એ રીતે ટીકા કરી હતી કે આ સંસ્થાના મુલ્યો ભારતના બંધારણની વીરૂધ્ધના છે. "At the meeting, Dalwai criticised the RSS, saying its values are against the Constitution. એક કર્મનીષ્ઠે અચંબો પામીને પોતાનો મત જણાવતાં કહ્યું કે દલવાઇ જેવો માણસ આવું ધર્મનીરપેક્ષ, નાસ્તીક અને પ્રગતીશીલ વીચારો ધરાવનાર માણસનું  કુદરતી રીતે મૃત્યુ કેવી રીતે થાય! તેનું ખુન કેમ કરવામાં આવ્યું નથી?

અમૃતા સુભાષે ઘણાં બધામરાઠી નાટકો તેમજ ફીલ્મોમાં કામ કરેલ છે. તેણીએ હીંદી ફીલ્મો જેવીકે ફુંક,(૨૦૦૮) ઐયા,(૨૦૧૨) પદમાન (૨૦૧૮)માં કામ કરેલ છે. તેણી માટે ભલે હમીદ દલવાઇ ઉપરની ડોક્યુમેન્ટરી પ્રથમ હતીં પણ તેને ધમાકેદાર બનાવવામાં  સહેજ પણ મુશ્કેલી પડી નહતી. કારણ કે એક તો તેણીની ટીમ આધુનીક સોસીઅલ મીડીઆનો ભરપેટ ઉપયોગ કરનારા ટેકનો– સેવી યુવાનોની બનેલી હતી. બીજુ ખાસ તો  સમાજવાદી અને પ્રગતીશીલ મહારાષ્ટ્રના વીચારકોનો આ કામમાં સક્રીય ટેકો હતો. જેથી આ ડોક્ય્મેન્ટરી બનાવવામાં સરળતા રહી.

સને ૧૯૭૦માં હમીદ દલવાઇએ મુસ્લીમ સમાજમાં પોતાની ધાર્મીક સુધારાવાદી પ્રવૃત્તીઓ અસરકારક રીતે ફેલાવવા માટે 'મુસ્લીમ સત્યશોધક સભા' ની સ્થાપના કરી. નાગરીકોના જુદા જુદા ધર્મો પ્રમાણે ઐહીક દુનીયાના પ્રશ્નો જેવાકે લગ્ન વીચ્છેદ, ભરણપોષણ, વારસાઇ માટેના 'પર્સનલ લો' થી ઉકેલે છે તેને બદલે 'સમાન નાગરીક ધારો' ( યુનીફાર્મ સીવીલ કોડ') પસાર કરીને તેનાથી ઉકેલાય તેવો પ્રજામત રચવાના પ્રયત્નો  શરૂ કર્યા. હમીદભાઇના મૃત્યુ બાદ તેઓની પત્ની મહેરૂનીસ્સા દલવાઇએ પોતાના પતીની મુસ્લીમ સમાજ સુધારાની પ્રવૃત્તીઓ પોતાના (સને ૨૦૧૭ સુધી) મૃત્યુ તક ચાલુ રાખી હતી. હમીદભાઇ ૪૪ વર્ષની ઉમરે બંને કીડની ફેલ થતાં સને ૧૯૭૭માં અકાળે ગુજરી ગયા હતા. તેમના પત્ની મહેરૂનીસ્સાએ હમીદભાઇના બધાજ લખાણો અને અન્ય ચીજ વસ્તુઓ સાચવીને રાખી હતી. જે અમને સદર ફીલ્મ બનાવવામાં ઘણીજ કામમાં લાગી.

 ૧૭મી જુન ના રોજ રવીવારે નેશનલ ફીલ્મ આર્કાઇઝ ઓફ ઇંડીયાના હોલમાં  ટેકનોસેવી યુવાનોને ડોક્યુમેન્ટરી ખુબજ ગમી. હવે અમારો હેતુ મહારાષ્ટ્ર અને દેશના બીજા રાજ્યની કોલેજોના યુવાનો સમક્ષ આ ફીલ્મ પ્રદર્શીત કરવાનો છે. જેથી હમીદ દલાવઇના મુસ્લીમ સુધારાવાદી અને માનવવાદી વીચારોનો પ્રચારપ્રસાર કરવાનું માધ્યમ મળી રહે. તે રીતે તેમના માનવવાદી મુલ્યોનો પ્રચાર અને મુસ્લીમ સમાજમાં સુધારાવાદી પ્રવૃત્તી કરનારાઓને નૈતીક બળ મળી રહે!

 સૌ. સ્ક્રોલ.ઇન ની માહીતીની મદદથી.



--
Mailtrack Sender notified by
Mailtrack 06/22/18, 11:24:57 AM

Monday, June 18, 2018

પશ્ચીમના દેશોમાં ચર્ચો વેચાય છે. પુર્વના વસાહતીઓ ખરીદે છે!

પશ્ચીમના દેશોમાં ચર્ચો વેચાય છે. પુર્વના વસાહતીઓ ખરીદે છે! ભાગ–૧.

અમેરીકા અને ખાસ કરીને યુરોપના દેશોમાં ખ્રીસ્તી ધર્મના જુદા જુદા પંથવાળાઓ પોતાની માલીકીના ચર્ચો વેચે છે. કારણ એ છે કે ખ્રીસ્તી માબાપોની નવી પેઢીએ મોટે ભાગે ચર્ચમાં જવાનું બંધ કરી દીધુ છે. ચર્ચમાં કોઇ જ પ્રાર્થના કરવા કે માસ માટે આવતું જ ન હોય તો આવા ચર્ચોનો નીભાવ પણ બોજારૂપ બની ગયો છે.

 અમેરીકાના દક્ષીણના ન્યુયોર્ક ગણાતા શહેર અટલાંટાના એક પરગણા(સબર્ન)માં એક વીશાળ વૈષ્ણવ પંથનું હવેલીનું મંદીર બનાવ્યું છે. જેમાં એક ગુજરાતી એન આર આઇ એ ફક્ત પાંચ લાખ ડોલરનું દાન કરેલ છે. અટલાંટામાં આવેલ સરદાર પટેલ ગુજરાતી સમાજ એક વીશાળ ચર્ચને સ્થાનીક ગુજરાતીઓએ માતબર ડોલર આપીને ખરીદીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. જેનો ગુજરાતી તહેવારોની ઉજવણીમાં અમેરીકન બોર્ન કોઇ ગુજરાતી મા– બાપોના યુવાન દીકરા– દીકરીઓ  તેમાં પગ જ મુકતા નથી. આ સાંસ્કૃતીક (!) કેન્દ્ર્માં ૯૯ ટકા હાજરી ફક્ત વડીલોની જ હોય છે.

અટલાંટા ફ્રી થોટ સોસાયટી જેનો હું એક સમયે સભ્ય હતો તેનું નવું મકાન જુના ચર્ચને ખરીદીને બનાવેલ છે. જુના ચર્ચની પાટલીઓ અને સ્ટેજ વી ચાલુ રાખ્યુ છે. ફક્ત મેરી અને જીસસની  મુર્તીઓ કાઢી નાખી છે.

સમગ્ર અમેરીકામાં ચર્ચની મીલકતો ખરીદનારા હીદું અને મુસ્લીમ લોકો હોય છે.

ઇગ્લેંડના પાટનગર લંડન અને આજુબાજુના શહેરોમાં પણ આજ રીતે ચર્ચની મીલકતો વેચાય છે અને ખરીદાય છે. ( London Closes 500 Churches; Opens 423 New Mosques .March 5, 2018 Baxter Dmitry NewsUK 19 8 )

 લંડન જેવા શહેરમાં ૫૦૦ની સંખ્યામાં ચર્ચોએ પોતાની ધાર્મીક પ્રચાર– પ્રસારની પ્રવૃતીનું ફીડલું વાળીને બંધ કરી અને મીલકતો વેચી દીધી છે. તેમાંથી મોટાભાગના ચર્ચો ખરીદીને ૪૨૩ નવી મસ્જીદો બનાવવામાં આવી છે. ("London is more Islamic than many Muslim countries put together", ) ટુંક સમયમાં લંડન શબ્દને બદલે લંડનસ્તાન શબ્દથી આ શહેર ઓળખાશે!. માનવ અધીકાર આધારીત વીક્સેલો  વીશ્વ વીખ્યાત ' કોમન લો' નું સ્થાન શરીયા કોર્ટો લઇ લેશે.  શરીયાને આધારે મુસ્લીમ કુટુંબોના કેસો જેવાકે લગ્ન, તલાક, મીલકતમાં સ્રીઓનો હક્ક વી. અધાર્મીક મતભેદો નક્કી થશે. માનવજાતના વીકાસના ઘડીયાળના કાંટા પાછા ફેરવવાનું કામ જે ઇગ્લેંડને લોકશાહીનું પારણું કહેવાતું હતું  ત્યાંથી જ કદાચ શરૂ થાય!

પશ્ચીમના દેશોમાં ચર્ચો વેચાય છે. પુર્વના વસાહતીઓ ખરીદે છે! ભાગ–૨.

આપણા માટે સવાલ એ ઉભો થાય છે કે પશ્રીમના  દેશામાં ખ્રીસ્તી સમાજની નવી પેઢી ઇશ્વરમાં અશ્રધ્ધા રાખનાર ( Non-Believers) કેવી રીતે બની ગઇ?
 પશ્રીમના દેશોમાં શીક્ષણનું પ્રમાણ લગભગ ૧૦૦ ટકા જેટલું છે. આ ઉપરાંત ત્યાં રાજ્ય સરકારોની મુખ્ય સંચાલનની ફરજ પોતાના દેશના નાગરીકોનું સશક્તીકરણ કેવી રીતે થાય તે છે. દરેક દેશોના બજેટોમાં શીક્ષણ, સામાજીક સુરક્ષા( સોશીઅલ સીક્યોરીટી), અંગત અને જાહેર આરોગ્ય સેવાઓ માટે  સૌથી વધારે નાણાં ફાળવવામાં આવે છે. યુરોપના કેટલાક દેશોમાંતો કે જી થી માંડીને ઉચ્ચશીક્ષણ સુધી શીક્ષણ તમામ વીધ્યાર્થીઓ માટે બીલકુલ ફ્રી છે. સંપુર્ણ આધુનીક આરોગ્ય સેવાઓ દેશના દેરક નાગરીકો માટે મફત હોય છે. દરેક પુખ્ત ઉંમરના બેકાર કે નીવૃત્ત નાગરીકને રાજ્ય તરફથી નીયમીત બેકારી એલાઉન્સ ( નાણાંકીય સોસીઅલ સીક્યોરીટી) મળે છે. જો નાગરીકની બધીજ શીક્ષણથી થી માંડીને તમામ અચોક્કસતાઓ ( અનસરટેનટીસ) ની જવાબદારી રાજ્યની ચુંટાયેલી સરકારો લેતી હોયતો પછી ધર્મ કે ચર્ચની શા માટે  જરૂર છે? પુખ્ત ઉંમરના દીકરા દીકરીઓ પુખ્ત ઉંમરના થતાંજ મા– બાપના માળામાંથી ઉડી જઇને પોતાનો નવો માળો બનાવવા મચી પડતા હોય તો પછી મા– બાપના અને ચર્ચના ધર્મગુરૂઓના ધાર્મીક બોધ(!) વચનોની શું જરૂર છે? આર્શીવચનો કે બોધ વચનો સાંભળનારા જ ન હોય તો તે તોતોંગ ચર્ચની ઇમારતોની કઇ જરૂર છે? ચર્ચો મરશે તો તેના આધારીત જીવતા પરોપજીવીઓ કેવી રીતે બચવાના હતા?

મસ્જીદો અને મંદીરોને જીવવા માટેના પ્રાણવાયુનો પુરવઠો કદાચ હજુ તેમના અનુયાઇઓની માનસીક અને ભૌતીક અસલામતીને કારણે બીજી બે એક પેઢી સુધી ચાલશે! પશ્રીમી સમાજ જેમ અન્ય બાબતોમાં અગ્રેસર છે તેમ પોતાની ધાર્મીક સંસ્થાઓના કાયમી વીલીનકરણ માટે પણ અગ્રેસર બની રહ્યો છે. બાકીની પ્રજા માટેતો ઘેટા ચાલ ( ભેંડીયો કી તરહ નીચે મુંહ રખ કે ચલના) જ લખેલી છે. પશ્રીમી સમાજનો ધર્મ, ધાર્મીક નેતાઓ અને તેના ગ્રંથો સામેનો બળવાનો ઇતીહાસ પાંચસો વર્ષ પહેલાં શરૂ થયેલો છે. આપણે ત્યાં તો આ બળવો માંડ ડૉ નરેન્દ્ર દાભોલકર, ગોવીંદ પાનસરે, પ્રો. કલબુર્ગી અને ગૌરી લંકેશ જેવાઓની શહાદતથી હજુ થરૂ થયો છે. જો કે ભારતીય ઇતીહાસમાં ધાર્મીક સત્યોને વાસ્તવીક જ્ઞાન આધારીત પડકારવાની શરૂઆત તો ગૌતમ બુધ્ધ અને ચાર્વીકથી થયેલી હતી.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

 

 



Have & Hold: UNT graduates launch secular premarital counseling

Payton Birlew, left, and Michelle Larva, shown April 5, are co-owners and founders of Have & Hold. They offer relationship and marriage education from a social-constructionist perspective using evidence-based practices and curricula. They are committed to being leaders in revolutionizing family life education by bringing it in to the 21st century.

Jeff Woo/DRC

Putting it into practice

Couples who register for the premarital education have choices.

Couples can register for relationship coaching, which places one couple with one relationship educator, or they can choose a class. Each class can include up to 10 couples.

"No matter what, each individual member of the couple will take an assessment," Birlew said. "The assessment is really great. It taps into the personality, couple relationship dynamics, family of origin dynamics. It hits all those little sub-skills and those topics, like finances and sex and child rearing and all those things."

The assessment allows the educators to take a snapshot of the relationship and identify strengths and areas that need grow.

"That way we're able to tailor the curriculum and the instruction in the classes to these couples, and we're able to specifically say, 'This is how you scored in this area and this is how you can grow.'"

And like any counseling curriculum, "Prepare/Enrich" tackles communication.

Have & Hold's premarital classes cost $250. Coaching costs $300. Class sessions are two hours long for four weeks. Couples can customize the relationship coaching sessions. There are also weekend courses that are more marathon-style, with two days of four-hour sessions. The idea is to fulfill the eight-hour Texas requirement for the discount and three-day waiting period waiver.

Birlew and Larva said they recommend that couples take premarital courses even if they've lived together for years.

"First and foremost, we know that completing premarital education improves your chances of relationship success," Birlew said. "And the curriculum we use claims a 30 percent reduction in risk of divorce. So that's No. 1."

"You will improve communication and conflict resolution," Larva said. "That's been proven by research."

Couples who skip premarital education might get locked in habits of relating that erode their relationships because the demands of life — making a home, work, paying bills and rearing children — take up all the front burners. And busy, harried adults might not understand why they can't resolve conflicts over money, sex and parenting because they haven't asked important questions.

"It can be incredibly illuminating and helpful to hold up a mirror to yourself and your relationship," Birlew said. "It can be so useful to take a step back and see what it is we're working with here. And when you can do that, you can take what you have and improve it."

Larva said there is more at stake than a discount on the license. When couples learn how to build common values from those they learned at home, they have a better chance at raising emotionally healthy children who know how to disagree, how to compromise and how to create their own families in the future.

"Research shows that there are economic benefits to marriage," Birlew said. "The joining together of finances, of social capital, all of that. Marriages form the foundations of families, which form the foundations of communities. And all of that plays in together."

"And research shows that people in dissatisfied marriages are unhealthier," Larva said. "There is so much research about how family impacts us. How marriage impacts us. A part of our mission is that when we help to strengthen a healthy marriage, then that helps to create healthy relationships for generations to come."

The courses will be in Lewisville. The curriculum is suitable for couples who aren't religious, couples of different faiths, same-sex couples and married couples who want to improve their relationships.

Coaching sessions can take place in different locations. Birlew and Larva will conduct research from the courses and coaching.

Courses are open for registration now. For more information, visit www.haveandhold.co.

 



--

Sunday, May 6, 2018

નયા હુકમનામા– જાવેદ અખ્તર


 

 *नया हुकुमनामा*

 

*-जावेद अख्तर*

 

 

किसी का हुक्म है सारी हवाएं,

हमेशा चलने से पहले बताएं,

कि इनकी सम्त( દીશા) क्या है.

हवाओं को बताना ये भी होगा,

चलेंगी जब तो क्या रफ्तार होगी,

कि आंधी की इजाज़त अब नहीं है.

हमारी रेत की सब ये फसीलें,( કોટની રાંક)

ये कागज़ के महल जो बन रहे हैं,

हिफाज़त इनकी करना है ज़रूरी.

और आंधी है पुरानी इनकी दुश्मन,

ये सभी जानते हैं.

 

किसी का हुक्म है दरिया की लहरें,

ज़रा ये सरकशी  (બળવો થવા વીદ્રોહ) कम कर लें अपनी,

हद में ठहरें.

उभरना, फिर बिखरना, और बिखरकर फिर उभरना,

गलत है उनका ये हंगामा करना.

ये सब है सिर्फ वहशत की अलामत,( ગાંડપણના ચીન્હો)

बगावत की अलामत.

बगावत तो नहीं बर्दाश्त होगी,

ये वहशत तो नहीं बर्दाश्त होगी.

अगर लहरों को है दरिया में रहना,

तो उनको होगा अब चुपचाप बहना.

 

किसी का हुक्म है इस गुलिस्तां में,

बस अब एक रंग के ही फूल होंगे,

कुछ अफसर होंगे जो ये तय करेंगे,

गुलिस्तां किस तरह बनना है कल का.

यकीनन ( ખરેખર) फूल यकरंगी तो होंगे,

मगर ये रंग होगा कितना गहरा कितना हल्का,

ये अफसर तय करेंगे.

किसी को कोई ये कैसे बताए,

गुलिस्तां में कहीं भी फूल यकरंगी(એકરંગી) नहीं होते.

कभी हो ही नहीं सकते.

कि हर एक रंग में छुपकर बहुत से रंग रहते हैं,

जिन्होंने बाग यकरंगी बनाना चाहे थे, उनको ज़रा देखो.

कि जब यकरंग में सौ रंग ज़ाहिर हो गए हैं तो,

वो अब कितने परेशां हैं, वो कितने तंग रहते हैं.

 

किसी को ये कोई कैसे बताए,

हवाएं और लहरें कब किसी का हुक्म सुनती हैं.

हवाएं, हाकिमों की मुट्ठियों में, हथकड़ी में, कैदखानों में नहीं रुकतीं.

ये लहरें रोकी जाती हैं, तो दरिया कितना भी हो पुरसुकून, बेताब होता है.( શાંતીમય બેચેની)

और इस बेताबी का अगला कदम, सैलाब( અંધાધુધી–પુર, તારાજી) होता है.

किसी को कोई ये कैसे बताए.

 

 


--
Mailtrack Sender notified by
Mailtrack

Tuesday, April 3, 2018

આપણે ‘ બીજા ’ પ્રત્યે ધીક્કારના વાતાવરણ અને વીચારોથી કેવું રાષ્ટ્ર બનાવી શકીશું?

આપણે ' બીજા ' પ્રત્યે ધીક્કારના વાતાવરણ અને વીચારોથી કેવું રાષ્ટ્ર બનાવી શકીશું?

ભારતના રાજકારણમાં દેશ આઝાદ થયા પછી સને ૨૦૧૪ના રાજકીય સત્તા પરીવર્તનની સાથે પહેલીવાર એવા સમયની શરૂઆત થઇ ગઇ છે કે જેમાં ' લવજેહાદ, ગાયના વેપારના મુદ્દે  ભયંકર અસહીષ્ણુતા, ખુના –મરકી, રાષ્ટ્રવાદની બાબતે અસહીષ્ણુતા,દેશના બંધારણની સામે મનુસ્મૃતી આધારીત કાયદા પ્રમાણે રાજ્ય સંચાલન માટેનું વાયુમંડળ, ઇરાદા અને આયોજનપુર્વકનું ઘોંઘાટમય વાતાવરણ ઉભુ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આવા વાતાવરણનો લાભ લઇને સત્તા મેળવનારા જેટલા જવાબદાર છે તેના કરતાં સમાજમાં નાગરીકતા પેદા કરવાને બદલે  ભારતીય પ્રજાને ધર્મ, જાતી–જ્ઞાતી,  કોમ, પ્રદેશ વી. સંકુચીત અને વીધાતક પરીબળોમાં વહેંચીને, તેવી બીનલોકશાહી, અવૈજ્ઞાનીક અને અવીવેકી ( ઇરેશનલ), તેથી અમાનવીય લાગણીઓને બેફામ ઉપયોગ કરીને  સાત દાયકા સુધી સત્તાના ફળો ભોગવનારા રાજકીય પરીબળો બીલકુલ ઓછા જવાબદાર નથી.

વીશ્વના દેશો ખાસ કરીને યુરોપીયન દેશો જેવા કે, ઇગ્લેંડ, ફ્રાન્સ, જર્મની, નોર્વે, ડેનમાર્ક, સ્વીઝર્લેંડ, ઇટાલી, અમેરીકા, કેનેડા જેવા અનેક દેશોએ બીજા વીશ્વયુધ્ધના અંતે આશરે બે કરોડ માણસોના નરસંહાર પછી પોતાના દેશની સામાજીક, લઘુમતીઓ, નીરાશ્રીતો અને પરદેશી વસાહતીઓની સમસ્યાઓને કેવીરીતે ઉકેલી તે ભારતના તમામ પક્ષોના રાજ્યકર્તાઓએ તાતી સમજવાની જરૂર છે.  બીજા વીશ્વયુધ્ધ દરમીયાન આ બધા દેશો રાષ્ટ્રવાદના નામે એક બીજાની સામે શેરીમાંના કુતરાની જેમ સામ સામી સખત રીતે લડેલા હતા. સંસ્થાનવાદ ખતમ થતાં જ  હજારોની સંખ્યામાં અગાઉના ગુલામ દેશોમાંથી જુદા જુદા કારણોસર નીરાશ્રીતોના ધાડે ધાડાં  આ બધા પશ્રીમના દેશોમાં આવવા માંડયા હતા.  આ બધી લઘુમતી પ્રજાઓને કેવી રીતે પોતાના અનેક ગણા સાંસ્કૃતીક મતભેદો અને રીતરીવાજો સાથે પશ્રીમી જગતના અનેક દેશોની બહુમતી પ્રજાએ સામાજીક પરીપક્વતા બતાવીને દેશના મુખ્યપ્રવાહમાં ભેળવી દીધા એ ખુબજ મોટી અને અસાધારણ માનવીય ઇતીહાસની ઘટના છે. જર્મનીની બર્લીન વોલ તો તોડી નાંખી સાથે તે વોલને કારણે ઝેરી વૈચારીક વાતાવરરણ ફેલાયું હતું  તેને પણ તે પ્રજાએ પોતાના માનસમાંથી નેસ્તનાબુદ કરી દીધુ છે.  

 તેમ છતાં  વંશીય , ધાર્મીક અને સાંકૃતીક સંઘર્ષોને ક્યારેય  જે તે દેશોની સરકારોએ તેને  વીશાળ રૂપ આપીને વીસ્તારવા દેતી નથી. તે સંઘર્ષોને ઉગતાજ સ્થાનીક સ્તરે જ ડામી દેવામાં આવ્યા છે. જે તે દેશની સમાજની શાંતી અને કાયદો વ્યવસ્થા માટે ફુલીફાલીને કેન્સર બની જાય તેપ્રમાણે વીકસવા દેવામાં  આવતા જ નથી . દા;ત ફ્રાંસના પાટનગર પેરીસના કાર્ટુન સામાયીક ' શાર્લી હેબ્સો' પરનો આતંકી હુમલો!      યુરોપીયન યુનીયના દેશો હજુ પણ પડોશી તરીકે એક બીજાની સાથે રહીને  વીકસવાનો સતત પ્રયત્નો કરે છે. દેશની અંદર કે દેશની બહારના  વીભાજીત પરીબળોને  આ બધા દેશોના રાજ્યકર્તાઓએ અને રાજકીય પક્ષોએ ક્યારેય પોતાની અંગત સત્તાલાલસા પુરી કરવાના સાધન તરીકે ઉપયોગ કર્યો નથી. તેમજ  તે દેશના લોકશાહી મુલ્યોથી સજ્જ પરીપક્વ નાગરીકો આવા કોઇ રાજકીય પરીબળોના ભોગ બન્યા નથી. રાજકીય પક્ષોની સત્તા પ્રાપ્ત કરવા માટેની કથપુતલીઓ કે હાથા બનીને( Cannon Fodders-  an expendable or exploitable person, group, or thing.) કહેવાતા શહીદ પણ બન્યા નથી.

બીજા વીશ્વયુધ્ધ પછી આ યુરોપીયન પ્રજા શીખી ગઇ છે કે પોતાના દેશની બહુસાંસ્કૃત્તીક પ્રજા ( Multicultural society)સાથે કેવી રીતે જીવાય! જે તે દેશમાં લઘુમતીઓને  યુનાઇટેડ નેશન્સ ચાર્ટરના માનવ અધીકારોનો અમલ વાસ્તવીક રીતે મુર્તીમંત કરવા માટે તે બધાને પોતાની ધાર્મીક આસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને દા;ત મંદીરો, મસ્જીદો બાંધવાની સહજ સ્વતંત્રતા આપવામાં આવેલ છે. આ સમાજોની બહુમતી અને લઘુમતી પ્રજાઓએ એકબીજા સાથે સામાજીક સંવાદીતાથી કેવી રીતે જીવવું તે શીખી ગયા છે. જે તે દેશની લઘુમતી પ્રજાઓને ક્યારેય  એવો અહેસાસ  બહુમતી પ્રજા તરફથી થવા દેવામાં આવતો નથી કે તે આપણાથી જુદા, બીજા ( અધર) કે  બીજા સ્તરના નાગરીકો( સેંકંડ ક્લાસ સીટીઝન્સ) છે.

 આપણે પુર્વના દેશો બૌધ્ધીક જ્ઞાનના પશ્રીમી સુર્યના પ્રકાશને ક્યાં સુધી ઢાંકવાના પ્રયત્નો  સ્વઅભીમાનના નામે કર્યા કરીશું? શું આપણી પોતાની અને ખાસ કરીને આ પુર્વીય દેશોના રાજ્યકર્તાઓના જુદા જુદા તરંગી–તઘલઘી વીચારો અને કાર્યક્રમોના ક્યાંસુધી બલી બનતા રહીશું? અને બીજાને બલી બનાવતા રહીશું? 

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––                   

 

 



--
Sent with Mailtrack

Thursday, March 22, 2018

આઇનસ્ટાઇનનો ઇશ્વરના અસ્તીત્વ અંગે એક મૌલીક પત્ર–––


આઇનસ્ટાઇનનો ઇશ્વરના અસ્તીત્વ અંગે એક મૌલીક પત્ર–––

( Two things are infinite. The universe  & human stupidity. I am not so sure about the Universe but ----બે વસ્તુઓ અનંત છે. એક બ્રહ્માંડ અને બીજી માનવીય મુર્ખતા. મને બ્રહ્માંડ અંતહીન છે કે નહી તેની ખબર નથી પણ......) આઇસ્ટાઇન.

સને ૧૯૫૪ની ૩જી ઓગસ્ટના રોજ આલબર્ટ આઇનસ્ટાઇને તત્વજ્ઞાની એરીક ગુટકીંડને એક પત્ર લખ્યો હતો. જે જગમશહુર થઇ ગયો છે. ખરેખર બીના એ બની હતી કે ગુટલીંડે પોતાની નવી એક ચોપડી લખી હતી. જેનું નામ હતું '  Choose life ! The Bibelical call to revolt ' . આ ચોપડીનું મુલ્યાંકન કરવા ગુટલીંડે આઇનસ્ટાઇનને ભલામણ કરેલી હતી. જે ચોપડી વાંચીને આઇનસ્ટાઇને પોતાના વીચારો નીચે મુજબ રજુ કર્યા હતા.

આઇનસ્ટાઇન જન્મે યહુદી હતા. તેઓને બીજા રાષ્ટ્રપતી બનવાનું આમંત્રણ ઇઝરાઇલ દેશની સરકારે યહુદી હોવાને નાતે આપ્યું હતું. સદર આમંત્રણને આઇનસ્ટાઇને તરતજ ફગાવી દીધું હતું. કારણકે યહુદી ધર્મ એમ શીખ આપે છે કે તેમનો ધર્મ જગતના બીજા ધર્મો કરતાં એટલા માટે શ્રૈષ્ઠ છે તેમના અનુયાઇઓ ઇશ્વરના સૌથી પ્રીય સંતાનો છે. બીજા એક પ્રસંગે આઇનસ્ટાઇન જેરૂસલેમ ગયા હતા. ત્યાંના દેવળની 'વેલીંગ વોલ'  (પવીત્ર સ્થળ) ને અડકીને કેટલાક યહુદીઓ પોતાનું નાક ઉપર નીચે ઘસતા હતા અને પછી લાગણીવશ થઇને સમુહમાં રડતા હતા. આવું દશ્ય જોઇને આઇનસ્ટાઇને કહ્યું કે આ બધા લાગણીસભર યુવાનો જે હકીકત ભુતકાળની થઇ ગઇ છે તેને ગાંડાની માફક પકડી રહ્યા છે. યહુદી પ્રજા આ રીતે પોતાનો ભુતકાળ વીસરાઇ ન જાય માટે  તેને બોચીમાંથી પકડી રાખ્યો છે. સાથે સાથે પોતાના ભવીષ્ય તરફ સામુહીક રીતે પીઠ ફેરવી દીધી છે.

 આટલા નીરીક્ષણ પછી ગુટકીંડને લખેલા પત્રનો ઉલ્લેખ છે.

" મારા માટે ભગવાન શબ્દનો અર્થ ફક્ત મનુષ્યની કમજોરી સીવાય બીજો કશો થતો નથી. ઘણા બધા માટે બાયબલ આદરીણ પુસ્તક ભલે રહ્યું. પણ તેની બધી જ વાર્તાઓ કે પ્રસંગો બાળક બુધ્ધી માટેનાજ છે. તેનાથી વધારે કાંઇ જ તેમાં નથી. ( શું બીજા ધર્મોના પુસ્તકોમાં તેનાથી જુદી વાર્તા હોય છે? ભાવાનુવાદ કરનારનો મત). ભલે કોઇ બાયબલનું અર્થઘટન ગમે તે કરે, પણ મારો મત આ મુદ્દે જે મે પ્રદર્શીત કર્યો છે તેનાથી જુદો ક્યારે હોવાનો નથી. બીજા ધર્મોના ધર્મ પુસ્તકોની માફક  બાયબલ પણ તેના અનુયાઇઓમાં અંધવીશ્વાસ ફેલાવવાનો સંગઠીત પ્રયાસ સીવાય બીજુ કશું નથી. યહુદી પ્રજા વીશ્વભરની બીજા ધર્મની પ્રજાઓ કરતાં કોઇપણ રીતે વીશીષ્ટ પ્રજા હતી નહી અને આજે પણ નથી. તે રીતે વીશ્વના કોઇપણ ધર્મની પ્રજા બીજા કોઇપણ ધર્મની પ્રજાની સરખામણીમાં શ્રૈષ્ઠ કે વીશીષ્ઠ માને તે માનસીક ગાંડપણ સીવાય બીજું કશું હોઇ ન શકે! માનવી તરીકે જે સારૂ– ખોટું જે બધી પ્રજઓમાં હોય છે તેનાથી લેશ માત્ર જુદુ અમારી યહુદીપ્રજામાં નથી. સાચી હકીકત એ છે કે યહુદી પ્રજા તરીકે સદીઓથી રાજ્ય સત્તાથી વંચીત હતી તેને કારણે પોતાના અસ્તીત્વની જરૂરીયાતમાંથી તે અતી સંવેદનશીલ પ્રજા બની છે. તમે સત્તાવીહીનતાની માનસીકતા કાઢી નાંખો તો યહુદી પ્રજા પાસે બીજુ કશું વીશીષ્ટ તમને મલશે નહી. એક બાજુ સત્તાવીહીનતાની માનસીકતા અને બીજીબાજુ અમે ઇશ્વરનું પ્યારુ સંતાન આવી વીરોધાભાસી સ્થીતી કેવી રીતે હોઇ શકે? ઇશ્વરનું પ્યારૂ સંતાન હજારો વર્ષોથી કેવીરીતે સત્તાવીહીન સ્થીતીમાં રહી શકે? ( તો પછી પેલો ઉપર બેઠો બેઠો શુ કરે છે? ભાવાનુવાદક.) આતો સંગઠીત રીતે પોતાના દંભને સંતાડવાનો રસ્તો દરેક ધર્મોએ શોધી કાઢયો છે.

       હું જાહેરમાં આઇસ્ટાઇન તરીકે સ્પષ્ટ કહું છું કે જ્યાંસધી મારી બૌધ્ધીક પ્રતીબધ્ધતાને લાગેવળગે ત્યાંસુધી મારાવીચારો તમારા બધા કરતા બીલકુલ જુદા છે. ભીન્ન છે. તેમાં ક્યારેય મેળ ખાય તેમ નથી.

 પણ માનવ માનવ તરીકે આ વીશ્વમાં એકબીજા સાથે કેવા સંબંધો હોવા જોઇએ તે અંગે મારા અને તમારા વીચારોમાં કોઇ તફાવત નથી. ખરેખર તેમાં સામ્યતા છે, સરખાપણું છે. એકબીજાની સમસ્યાઓ કેવીરીતે ઉકેલી શકાય તે માટે આવો! આપણે સહીયારો પુરૂષાર્થ કરીએ!–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

O Ϲ����_
--
Sent with Mailtrack

Friday, March 2, 2018

About Shreedevi's last Funeral

માનવધર્મ બધા ધર્મોમાં સર્વશ્રૈષ્ઠ ધર્મ છે.

દુબઇમાં શ્રીદેવીના મૃતદેહને ભારત લાવવાની બધીજ જવાબદારી અસરફે પુરી કરી આપી.

 દુબઇની ભારતીય એલચી કચેરીએ શહેરમાં ભારતીયો અને અન્ય મૃત્યુ પામે ત્યારે જે તે મૃત્યુ દેહને વતનમાં પહોંચાડવાનું કામ કરનાર અસરફ થામારસેરીનો (એ.ટી) નો સંપર્ક સાધ્યો. આ કામ પણ તે કોઇપણ જાતના વેતન કે બદલાની આશા રાખ્યા વીના કરતો હતો. એ.ટી. મુળ કેરાલાના  ઉત્તરમાં આવેલા કોઝીકોડ જીલ્લાનો મલાયલી મુસ્લીમ છે. તેનો યુનાઇટેડ આરબ અમીરાતના શહેર દુબઇના એક પરગણામાં મોટર ગેરેજ છે. અસરફે છેલ્લા અઢારવર્ષોમાં દુબઇ  રોજગારી માટે કામ કરવા આવેલા બીનકુશળ કે બ્લુવર્કર થી માંડીને ઘણા બધાના આશરે ૪૫૦૦ મૃત દેહોને જે તે દેશોમાં મોકલી આપેલા છે.

જેના મૃત દેહને પરદેશ હવાઇ જહાજ કે સ્ટીમરમાં મોકલવાનો હોય તેના માટે યુ એ ઇના કાયદામુજબ

શબને ટકાવી રાખવા સુવાસીત કરવાની પ્રક્રીયા (Embalming ઇમ્બાલમીંગ) કરવી ફરજીયાત  (mANDATORY) ] છે. સરકારે તે માટે ખાસ ' ઇમ્બાલમીંગ સેન્ટર' ખોલેલું છે. પરદેશ મોકલાવનારા શબ માટે ત્યાં લઇ ગયા પછી સ્પેશીઅલ એરટાઇટ કોફીનમાં મુકી દેવામાં આવે છે. જે કોઇને મૃત્યુ પામેલ પોતાના સ્નેહીના અંતીમ દર્શન કે શ્રધ્ધાંજલી આપવી હોય તે માટેનું આ અંતીમ સ્થળ છે. ત્યારા પછી તે કોફીનેને ખોલી શકાય નહી. તે રીતે કોફીનમાં દેહને વીમાનામાં લઇ જવામાં આવે છે.

 દુ;ખ સાથે જણાવવું પડે છે કે શ્રી દેવી જેવી જાજરમાન એકટ્રરેસને આવા લાગણીવીભોર અપમૃત્યુના સમયે દુબઇના આ ' ઇમ્બાલમીંગ સેન્ટર' પર ફક્ત ૪૦ માણસો શ્રધ્ધાંજલી આપવા હાજર હતા. તેમાંથી મોટાભાગના  કેરલવાસી મુસ્લીમ હતા. બે માણસો ભારતની એમ્બેસી કચેરીના હતા.તેણીના કુટુંબનો તો ફક્ત એકજ માણસ હાજર હતો .

દુબઇની પોલીસ ગુનાશોધક સંસ્થા મુજબ શ્રી દેવીનું મૃત્યુ અપમૃત્યુ હતું. તેથી દુબઇ એરપોર્ટ નજીદીક આવેલા પોલીસના મરણઘર( મૉરચ્યુરી)માં લઇ જવામાં આવ્યો હતો. અસરફે ભારતીય એમ્બેસીના અધીકારીઓને જણાવ્યું કે હું આ બધી કાયદાકીય પ્રક્રીયાઓથી તે પરીચીત છે. પણ તેણીના મૃત–દેહ અંગે સ્થાનીક પોલીસ કાર્યવાહી કરી રહી હતી તેથી  મૃત શરીરનો કબજો મળતાં ત્રણ દીવસ પસાર થઇ ગયા. અસરફના કહેવા મુજબ પબ્લીક પ્રોસીક્યુટરની પોસ્ટ આપણા દેશના મેજીસ્ટ્રટે સાહેબની સમકક્ષ છે. આ બધાજ દીવસ અસરફ ખડાપગે પોતાની નીસ્વાર્થ સેવા આપી રહ્યો હતો. અસરફની નીગરાની નીચે તૈયાર થયેલ કોફીન કે શબપેટી પર અસરફનું નામ અને મોબાઇલ નંબર પોલીસ તરફથી અસરફના માનમાં લખવામાં આવતો હતો.

 પોલીસ કાર્યવાહી પુરી થતાં મૃતદેહને સાચવવાની ક્રીયા ((Embalming ઇમ્બાલમીંગ) તો ફક્ત ૩૫માં મીનીટમાં જ પુરી થઇ ગઇ હતી તેવું અસરફનું કહેવું હતું. ત્યારાબાદ તરતજ શ્રીદેવીના મૃતદેહને વીમાનમાં લઇ જવા એરટાઇટ કોફીનામાં ગોઠવી દેવામાં આવ્યો હતો.    

અસરફને પત્રકારોએ પુછયું કે ભાઇ, તું શ્રીદેવીની શબવાહીની સાથે એરપોર્ટ સુધી કેમ ગયો નહી? તેણે જવાબ આપ્યો કે મારે હજુ બીજા ચાર ભારતીયોના મૃતકોના શરીરોને અવ્વલ મંજીલેની વીધી કરવાની બાકી છે.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

Q, �z�Q��N

--



Sent with Mailtrack

Sunday, February 11, 2018

વીશ્વના બધાજ ધર્મો ચાર્લ્સ ડાર્વીનના ઉત્ક્રાંતીવાદના સંશોધનો સામે કેમ છે?

વીશ્વના બધાજ ધર્મો ચાર્લ્સ ડાર્વીનના ઉત્ક્રાંતીવાદના સંશોધનો સામે કેમ છે?

૧૨મી ફેબ્રુઆરી આજે  ચાર્લ્સ ડાર્વીનનો જન્મ દીવસ છે (૧૨–૦૨– ૧૮૦૯ મૃત્યુ ૧૯–૦૪– ૧૮૮૨) . ખાસ કરીને પશ્ચીમી જગતના બધાજ દેશો આ દીવસને 'ડાર્વીન ડે' તરીકે ઉજવે છે. તેની સામે ખ્રીસ્તી, હીંદુ અને ઇસ્લામ ધર્માના અનુયાઇઓ ડાર્વીનના 'કુદરતી પસંદગી અને સજીવોના જીવવા માટેના સંઘર્ષ' ના સીધ્ધાંતોને સંપુર્ણ રીતે અસ્વીકાર કરીને જબ્બર વીરોધ કરે છે. કેમ?

 દરેક ધર્મે આ પૃથ્વીપર માનવ સહીત સમગ્ર સજીવ સૃષ્ટીનું સર્જન પોતાના ઇશ્વરે કેવી રીતે કર્યું છે તેની વીગતો પોતાના ધર્મ પુસ્તકોમાં આપી છે. અને તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે  તે બધા ઇશ્વરી તારણો છે. જે માનવીય શંકા–કુશંકાઓથી પર છે. તેની કોઇ પુરાવા કે જ્ઞાન આધારીત તપાસ ન હોઇ શકે! તે તારણો અને તેના આધારીત ઉપદેશો અને રીતી–રીવાજો અમલમાંજ મુકવાના હોય! કારણકે માનવ સહીત દરેક સજીવની ઉત્પત્તી તે ઇશ્વરી ઇચ્છાનું જ પરીણામ છે. માનવીનો જન્મ, જીવન અને મૃત્યુ પછીનું જીવન બધુ જ ઇશ્વર સર્જીત છે. માનવી જો દૈવી નીયમો સામે બળવો પોકારે તો તેને આજીવનમાં તો ખરૂ જ પણ મૃત્યુ બાદ કેવી કેવી શીક્ષાઓ થાય અને મોક્ષ કે મુક્તી ન મળે. તેની અસંખ્ય દંતકથાઓથી દરેક ધર્મપુસ્તકો ચીક્કાર ભરેલા છે. દરેક ધર્મોના ઠેકેદારોનું ખાસ કામ અને ફરજ ઇશ્વરદત્ત હોય છે. તે બધા ઉપદેશોને આધારે પોતાના ધર્મના અનુયાઇઓની તમામ સામાજીક, રાજકીય, આર્થીક, નૈતીક, કૌટુબીક જેવી તમામ ઐહીક કે દુન્યવી પ્રવૃત્તીઓનું સંચાલન અને વ્યવહારો તે મુજબ જ થવા જોઇએ. બધાજ ધર્મોએ  તેના પ્રતીનીધ્ઓની મદદથી સદીઓથી માનવ પ્રવૃત્તોઓને નીયંત્રણમાં રાખી હતી. વધારામાં એક ખાસ અમાનવીય અને અતીનીંદનીય અને હીંસક શીખ દરેક ધમોએ પોતાના અનુયાઇઓને આપી છે કે " તેનો ધર્મજ સાચો ધર્મ છે,તેથી શ્રૈષ્ઠ છે અને સામાનો ધર્મ વર્જ્ય છે." માટે વીશ્વના બધાજ ધર્મોના અનુયાઇઓને તેમના ધર્મના સંરક્ષકોઓ સદીઓથી એક બીજા સામે હીંસક રીતે લડાવ્યા રાખ્યા જ છે. હજુ પણ લડાવે રાખે છે. ગાંધીજીએ પોતાનું સમગ્ર જીંવન ' હીંદુ– મુસ્લીમ એકતા અને સર્વધર્મ સમભાવ ' અને તેના આધારે એકબીજાના હ્રદય પરીવર્તનના પ્રયત્નો તેમની હયાતીમાં અને આજે પણ 'જળકમળવત' જ રહ્યા છે. સફળ થયા નથી.

  વીશ્વના તમામ ધર્મોની આ ધાર્મીક, સામાજીક અને બૌધ્ધીક વાસ્તવીક અને નગ્ન હકીકતો છે. આવા ધર્મોને ટકાવી રાખવામાંજ તે બધા પરોપજીવીઓનું અસ્તીત્વ અને સ્થાપીત હીતો રહેલાં છે.

 તેની સામે ચાર્લ્સ ડાર્વીને સને ૧૮૫૯માં એક જગવીખ્યાત પુસ્તક બહાર પાડયું,  તેનું નામ ' ઓરીજન ઓફ સ્પીસીસ એન્ડ થીયરી ઓફ નેચરલ સીલેક્શન' છે. સને ૧૮૭૧માં ડાર્વીને બીજુ પુસ્તક બહાર પાડયુ હતું. ' ધી ડીસેન્ટ ઓફ મેન'. ઉપરના જીવવીજ્ઞાનના બે પુસ્તકોના તારણોને સ્વીકારવા માટે એક વીસ્તૃત વૈચારીક ક્રાંતીની જરૂર છે. બીજા કોઇપણ જીવવીજ્ઞાની કરતાં ચાર્લસ ડાર્વીન એક માત્ર એવો જીવવૈજ્ઞાનીક હતો કે જેણે  સામાન્ય માણસના આ જગત વીશેના ખ્યાલને ધરમુળથી બદલવા કારણભુત બન્યો.

 ડાર્વીને જીવવીજ્ઞાનમાં ' જૈવીક ઉત્ક્રાંતી' નામની નવીજ્ઞાનની શાખાની શોધ કરી. આ જૈવીક ઉત્ક્રાંતીની શાખાની શોધનું મહત્વ એ છે કે તેની વ્યાપક અસરો જીવવીજ્ઞાનના ક્ષેત્રની બહાર પણ ઘણી જ અસરકારક છે, એક તો ડાર્વીને ઉત્ક્રાંતીવાદનો નવો ખ્યાલ વીકસાવ્યો. બીજુ તેણે સજીવ જૈવીક ઉત્ક્રાંતીના જુદા જુદા ફાંટાઓ–વીભાગો ( બ્રાન્ચીઝ ઓફ ઇવોલ્યુશન)શોધી કાઢયા. એટલું જ નહી પણ દરેક સજીવ જાતીને બીજી સજીવ જાતીસાથે ઉત્ક્રાંતીની દ્ર્ષ્ટીએ શું સંબંધ તે પણ શોધી કાઢયું. આ વીભાગીય જૈવીક સજીવ જાતીઓના દરેક ફાંટાઓ એક બીજા સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે તે પણ શોધી કાઢયુ હતું. છેલ્લે તેણે આ પૃથ્વી પરની દરેક સજીવ જાતીનું મુળ જૈવીક એકમ શું છે તે પણ શોધી કાઢયું. એક જૈવીક વંશમાંથી સમગ્ર જૈવીક જગત પેદા થયું છે તેવો ધર્મના આધાર સીવાયનો સીધ્ધાંત શોધનાર ડાર્વીન પ્રથમ વૈજ્ઞાનીક બન્યો.

વધુમાં ડાર્વીને એવું તારણ કાઢયું કે આ ઉત્ક્રાંતીની પ્રક્રીયાનો વીકાસ લાખો વરસથી ક્રમશ થતો આવ્યો છે. આ ઉત્કાંતીની જીવવીકાસ અને તેમાં થતા જૈવીક ફેરફારોની સાંકળ કોઇ જગ્યા એ થી તુટેલી કે વેરણછેરણ નથી. આ ઉત્ક્રાંતીનું કારણ  'કુદરતી પસંદગીનો સીધ્ધાંત' ( ધી પ્રીન્સીપલ ઓફ નેચરલ સીલેક્શન) છે.

આમ  જીવઉત્પત્તીના ધર્મનીરપેક્ષ ખ્યાલે ( સેક્યુલર વે ઓફ લાઇફ) બધાજ ધર્મોએ પોતાના ધર્મપુસ્તકોમાં દર્શાવેલા જીવઉત્પત્તી અને માનવ ઉત્પત્તીના ખ્યાલોને બીલકુલ ખોટા, દંભી, પોકળ અને પુરાવા વીનાના સાબીત કરી દીધા. કોઇપણ સજીવના સર્જનમાં કશું દૈવી, ઇશ્વર આધીન નથી. દરેક સજીવનું અસ્તીત્વ ભૌતીક જ તેમ સ્પષ્ટ સાબીત કરી દીધુ છે.

ડાર્વીનના ઉપરના વીચારોની સ્ફોટક અસર વૈજ્ઞાનીક જગતમાં થઇ. વીજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાંથી ઇશ્વરના ખ્યાલની બાદબાકી થતાં જ્ઞાન–વીજ્ઞાનના બધા જ ક્ષેત્રોમાં હકારાત્મક રીતે કુદરતી પરીબળોને સમજાવવાનું જ્ઞાન અને સંશોધન શરૂ થયું. ડાર્વીને તો  પોતાના વીચારોથી જ્ઞાન આધારીત વીશ્વ બનાવવાની ઇમારતનો પાયો નાંખી દીધો. તેણે તો બૌધ્ધીક ક્રાંતી પેદા કરી. ઇશ્વરને બદલે આ વીશ્વના સર્જનહાર તરીકે માનવીને કેન્દ્રમાં મુકી દીધો. માનવીય પ્રયત્નોની શરૂ થયેલી વીશ્વના સર્જનની પ્રક્રીયા માનવજાત જેટલી જ પુરાણી છે તેવું ડાર્વીનના ઉત્ક્રાંતીવાદે સાબીત કરી દીધું.  તેમજ તે માનવજાત જ્યાંસુધી આ પૃથ્વી પર અસ્તીત્વ ધરાવતી રહેશે ત્યાં સુધીતે માનવીય પ્રયત્નોથી વીશ્વ સર્જનની પ્રક્રીયા ચાલુ રહેવાની છે. આમ ડાર્વીને ઇશ્વરની જગ્યાએ માનવીને સર્જનહાર તરીકે કેન્દ્રમાં મુકીને  તેને ઇશ્વર કરતાંપણ વધુ સર્વશક્તીમાન બનાવી દીધો. ડાર્વીને ઉત્ક્રાંતીવાદની મદદથી માનવવાદનો પાયો દૈવી સર્જનને બદલે ભૌતીક બનાવી દીધો. બધાજ ધર્મો અને તેના સ્થાપીતહીત ધરાવતા તત્વોના ડાર્વીનના ઉત્ક્રાંતીવાદના વીરોધના મુળીયા અહીંયા રહેલા છે....................



--
Sent with Mailtrack

Saturday, February 3, 2018

ધર્મગુરુઓ અને સમાજ-વીક્રમ દલાલ



ધર્મગુરુઓ અને સમાજ

વીક્રમ દલાલ

'માણસ' એ હાથ વાપરતું, વીચાર કરતું અને સમાજ બાંધીને જીવતું પ્રાણી છે. બીજાં પ્રાણીઓ અને માણસ વચ્ચેનો પાયાનો તફાવત એ છે કે બીજાં પ્રાણીઓ માત્ર વૃત્તીથી દોરવાઈને વર્તે છે. જ્યારે વીચારશક્તીને કારણે માણસ સામાજીક વ્યવસ્થામાં ખલેલ ન પડે તે માટે વૃત્તી ઉપર સમઝણપુર્વક નીયન્ત્રણ રાખીને વર્તે છે. માણસમાં જેમ સમઝણ ઓછી તેમ તેના અને પ્રાણીના વર્તન વચ્ચેનો તફાવત ઘટે. બકરીને ગોથુ મારીને તેનું ઘાસ ચરી જતી ગાય, નાના બાળકનું રમકડું ઝુંટવી લેતું મોટું બાળક અને લુંટારો, એ ત્રણે વચ્ચે તાત્ત્વીક રીતે કોઈ ભેદ નથી. વાલીયા લુંટારા અને વાલ્મીકી ઋષી વચ્ચેનો તફાવત એ શરીરનો નહીં પણ સમઝણનો છે.

વીચારશક્તીને કારણે માણસ આદીકાળથી કુદરતી ઘટનાઓ બનવા પાછળનાં કારણો સમઝવા માટે અને સામાજીક સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે મથ્યા કરે છે. દીવસ અને રાત, સુર્ય અને તારાસમુહોનું રોજ ચોક્કસ દીશામાં ઉગવું અને આથમવું, ચન્દ્રની કળાઓ, ભરતીઓટ અને ઋતુચક્ર જેવી કુદરતી ઘટનાઓનાં નીયમીત રીતે થતાં પુનરાવર્તનના અવલોકનથી તથા ગ્રહણ, ધુમકેતુ, ખરતા 'તારા' અને ધરતીકમ્પ જેવી ક્યારેક જ થતી (અને માટે અજ્ઞાતનો ભય પમાડતી) ઘટનાઓને લીધે માણસ અભાનપણે 'અવકાશ (space)' 'સમય (time)' વીશે વીચારતો થયો.

સર્જનશીલતા એ માનવપ્રાણીની વીશેષતા છે. અંગ્રેજીમાં કહેવત છે, 'Necessity is the mother of invention' (જરુરીયાત એ શોધની જનેતા છે). માણસે માટી, પાણી, પથ્થર, પાંદડાં, ઘાસ, વેલા, વાંસ, ડાળીઓ, હાડકાં, શીંગડાં અને ચામડાં જેવા કુદરતી રીતે મળી શકતા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરીને બનાવેલી ચીજવસ્તુઓથી સગવડો ઉભી કરી. એકલે હાથે થઈ ન શકે તેવાં કામ માટે બીજાની મદદ લેવાની જરુર પડે. આ માટે હાવભાવ ઉપરાંત પોતે મુખથી કાઢી શકતા વીવીધ પ્રકારના અવાજને અર્થ આપીને માણસે ભાષા બનાવી. પ્રાણીઓ, વૃક્ષો અને કુદરતી દૃશ્યનાં ચીત્રો દોરી શકતા માણસે આગળ જતાં અવાજ માટે પણ આકૃતીઓ (અક્ષરો) નક્કી કરીને લીપી બનાવી. આમ, લખાણ દ્વારા માહીતી અને વીચારોને બીજાને દુર સુધી પહોંચાડવાની તથા આવતી પેઢીને વારસામાં આપી જવાની માણસે કરેલી શોધથી information technologyની શરુઆત થઈ. બીજું કોઈ પણ પ્રાણી આમ કરી શકતું નથી.

માણસ ટોળકીમાં રહે છે. ટોળકીના દરેક સભ્યની સુઝ સરખી ન જ હોય તેથી ટોળકી માટે કામની ચાલ નક્કી કરવાની સુઝ ધરાવનાર સભ્યની દોરવણી હેઠળ ટોળકી કામ કરે. સ્વાભાવીક રીતે જ આવો સભ્ય ટોળકીનો નેતા બને અને પોતાની સમઝણ અને કલ્પના પ્રમાણે કુદરતી ઘટનાઓ અને સામાજીક પ્રશ્નોના ઉકેલ આપે. હકીકત કે કલ્પના આધારીત અપાયેલા (ખરા કે ભુલભરેલા) ઉકેલને'ધર્મગણવામાં આવ્યો. આમ, ટોળકીનો નેતા 'ધર્મગુરુ' પણ મનાયો. 'જ્ઞાન' હમ્મેશાં અનુભવ પ્રેરીત ચીન્તનથી જ મળતું હોવાને કારણે સામાન્ય રીતે એવું બને કે ઉમ્મરની સાથે જ્ઞાન વધે; પણ શરીર નબળું પડતું જાય તેથી શારીરીક શ્રમ ઘટે. સમય જતાં પીડાદાયક શારીરીક શ્રમ છોડીને ધર્મગુરુઓ ફક્ત ચીન્તન કરવા માંડ્યા. લાઠી, પથ્થર અને વેલાથી બનાવેલા ગદા અને ગોફણ જેવાં હથીયારોની શોધને કારણે શરીરબળનું મહત્ત્વ વધ્યું અને તેથી ટોળકીનું નેતૃત્વ કરવાનું કામ સશક્ત સભ્યના હાથમાં આવ્યું. આમ છતાં 'જ્ઞાન'ને કારણે નેતા ઉપર અને તેની મારફત ટોળકી ઉપર ધર્મગુરુની પકડ રહી. ઈતીહાસ સાક્ષી પુરે છે કે એક કાળે દરેક પ્રદેશમાં રાજ્યની સત્તા મારફત ધર્મગુરુઓ પોતાના સમાજ ઉપર સમ્પુર્ણપણે છવાઈ ગયા હતા. પાકીસ્તાન જેવા સામ્પ્રદાયીક બંધારણવાળા દેશોમાં સમ્પુર્ણપણે અને ભારત જેવા બીનસામ્પ્રદાયીક બંધારણવાળા દેશોમાં થોડે ઘણે અંશે પણ આ જ હકીકત છે.

લખતા થયા પછી ઉકેલોને એકત્રીત કરીને ગ્રંથ બનાવવામાં આવ્યા. આમ, ધર્મગ્રંથો એ માનવીની જે તે કાળની સમઝણ પ્રમાણેના વીજ્ઞાન અને સમાજશાસ્ત્ર છે. જેમ ભૌગોલીક કારણોસર ખોરાક, પોશાક અને રીતરીવાજોમાં તફાવત હોય છે. તેવી જ રીતે જુદા જુદા પ્રદેશના વીચારકોએ પોતપોતાની ભૌગોલીક અને સામાજીક પરીસ્થીતીને ખ્યાલમાં રાખીને સ્થાપેલા ધર્મોના ઉપદેશો, ક્રીયાકાંડ અને રીતરીવાજોમાં પણ તફાવત હોય તે સ્વાભાવીક છે. આમ છતાંદરેક ધર્મનો પાયાનો સુર એક જ છે : સમાજના હીતમાં જ વ્યક્તીનું હીત સમાયેલું છે.

જે ઘટનાઓનાં કારણો આપી શકાય તેમ હતાં તે તો ધર્મગુરુઓએ આપ્યાં; પરન્તુ જન્મમરણ, અકસ્માત કે વરસાદ જેવી જે ઘટનાઓનાં કારણોથી પોતે અજાણ હતા તે માટે કેટલાકે સર્વજ્ઞ, સર્વવ્યાપી, અમર, સ્વયમ્ભુ, સર્વશક્તીશાળી અને માણસની માફક ઈચ્છા ધરાવતા ઈશ્વરની કલ્પના કરી. અને જેની કદીયે સાબીતી મળી ન શકે તેવા 'ઈશ્વરની ઈચ્છા, નસીબ અને ગયા જન્મનાં કર્મો' જેવા ઉકેલ આપ્યા. અને ત્યાં જ માણસ થાપ ખાઈ ગયો. તર્કની ગાડી 'હકીકત'ને બદલે 'માન્યતા'ના આડા પાટે ચડી ગઈ.

આપણો અનુભવ છે કે પોતે બનાવેલા નીયમને બાજુએ રાખીને માણસ તો હજીયે ભુલ માફ કરી દે; પરન્તુ ભુલ અજાણતાં થઈ હોય તો પણ પ્રકૃતીના નીયમમાં બાંધછોડ થતી નથી; કારણ કે પ્રકૃતી ઈચ્છારહીત છે. કોઈ છાપરેથી પડતું મુકે, કોઈ વીધવા માતાનો નવો પરણેલો એકનો એક કમાઉ દીકરો અકસ્માત ત્યાંથી પડી જાય છે કે છાપરાનું નળીયું ખસીને નીચે પડે એ ત્રણે જ્યારે ધરતી સાથે ભટકાય ત્યારે ત્રણેની ઝડપ સરખી જ હોય છે (5/14). આ ઉપરથી માની શકાય કે પ્રકૃતીને લાગણી જેવું કાંઈ હોતું નથી. પ્રકૃતી ક્રુર પણ નથી અને દયાળુ પણ નથી. To err is human but to forgive is divine એ વાક્યના ઉત્તરાર્ધનો અનુભવ થવો એ ક્યાં તો અકસ્માત છે અથવા ભ્રમણા છે; પણ હકીકત નથી.

ઈચ્છા ધરાવતા ઈશ્વરની કલ્પના કરવાની થયેલી ભુલની ભારે કીમ્મત માણસજાતને ચુકવવી પડી છે. સમાજમાં પ્રવર્તતી માનસીક આળસ(તમસ)ને કારણે અજ્ઞાત પરીબળોથી આવતાં પરીણામોના આવા સરળ ઉકેલો બહુજનસમાજને જચી તો ગયા; પરન્તુ તેથી તેની વીચારવાની શક્તી કુંઠીત થઈ ગઈ. ગુંચવાઈ ગયેલા માનવીમાં અજ્ઞાનતાનો ભય એટલો તો વ્યાપી ગયો કે પોતાના રક્ષણ માટે ઈશ્વરનું શરણું લેવામાં જ જીવનની સલામતી દેખાઈ. આપણા પ્રશ્નોના ઉકેલમાં 'ઈશ્વરેચ્છા જ સર્વોપરી છે' તેવી જે માન્યતા ઈશ્વરવાદીઓએ પ્રચલીત કરી છે, એ માણસજાતના વીકાસમાં મોટામાં મોટી આડખીલી સાબીત થઈ છે; કારણ કે તેનાથી પોતાની આળસ કે ઉણપ ઉપર માણસ આધ્યાત્મીકતાના સોનેરી વાઘા ચડાવી દઈને પ્રશ્નને ઢાંકી દઈ શકે છે; પણ તેથી કાંઈ પ્રશ્ન ઉકેલાતો નથી. આપણા મોટાભાગના ભજનોમાં લઘુતાગ્રંથી, અપરાધભાવ, ભીખારીવેડા, કાકલુદી અને ઈશ્વરની ભાટાઈ જોવા મળે છે તેના મુળમાં ધર્મગુરુઓએ ઉપદેશો મારફત સમાજમાં ફેલાવેલી વ્યક્તીપુજા, અન્ધશ્રદ્ધા, બીનજવાબદારી, ભય, લાલચ અને લાચારી છે.

ધર્મગુરુઓ પણ છેવટે તો માણસો જ છે. પોતાનું અજ્ઞાન છુપાવવા માટે અને સમાજ ઉપર પોતાનું વર્ચસ્વ ટકાવી રાખવાની લાલસાને કારણે તેમણે ધર્મગ્રંથોની માન્યતાઓને 'અન્તીમ સત્ય' તરીકે ઠસાવી દીધી. આમ થવાથી તેમાં સંશય કરવાની કે ફેરફાર કરવાની મનાઈ થઈ એટલે ધર્મનો વીકાસ રુંધાઈ ગયો; કારણ કે વીકાસ એટલે જ 'યોગ્ય ફેરફાર'. ધર્મનો કુદરત સાથેનો સમ્બન્ધ નબળો પડતો ગયો. ક્ષીણ થઈ ગયેલા ધર્મમાં સડો પેસી ગયો. શ્રદ્ધાનું સ્થાન અન્ધશ્રદ્ધાએ અને ચીન્તનનું સ્થાન ક્રીયાકાંડે લઈ લીધું. 'સત્ય'ને બદલે 'માન્યતા'નો આધાર લેવાને કારણે તે અનેક સમ્પ્રદાયો અને ફીરકાઓમાં વીભાજીત અને વીકૃત થતો ગયો. માનવીની પ્રાણીસહજ વૃત્તીને કારણે કુતરાની ટોળીઓની માફક સમ્પ્રદાયો પણ આપસમાં ઝગડવા માંડ્યા. પોતાનો કક્કો ખરો કરાવવાની લહાયમાં યહુદીઓ, ખ્રીસ્તીઓ અને મુસ્લીમો વચ્ચે થયેલા 'ધર્મયુદ્ધો'માં હજારો માણસો ખપી ગયા અને માણસાઈ હોમાઈ ગઈ. કુદરતી ઘટનાઓ અંગે ધર્મગ્રંથો કરતા જુદો મત ધરાવતા વીજ્ઞાનીઓને યુરોપના ધર્મગુરુઓએ પાપી, શેતાન કે ધર્મનીન્દક ગણાવીને કો'કને જેલમાં નાંખ્યા તો કો'કને મારી નાંખ્યા. પોપે ગૅલીલીયોને કરેલા અન્યાયથી ગૅલીલીયો એકલો જ દુખી થયો હશે; પરન્તુ તેને કારણે વીજ્ઞાનના વીકાસમાં જે કાંઈ વીલમ્બ થયો હશે તેની કીમ્મત તો સમગ્ર માનવજાતને ચુકવવી પડી. અનેક દેવદેવીઓ અને એકથી વધારે ધર્મગ્રંથોની માન્યતાની આડપેદાશના રુપમાં અનાયાસે પાંગરેલી સહીષ્ણુતાને કારણે અન્ય ધર્મો કરતાં હીન્દુ ધર્મ વધારે ઉદાર હોવા છતાં ચાર્વાક નામના રૅશનાલીસ્ટ ઋષીના ગ્રંથોનો નાશ કરવામાં આવ્યો તથા ભારતમાં સ્થાપાયેલો હોવા છતાં બૌદ્ધ ધર્મ ભારતમાં ફાલી ન શક્યો.

માનવીની અદમ્ય જીજ્ઞાશાવૃત્તીને કારણે વીજ્ઞાનનો વીકાસ નીરન્તર થયા જ કર્યો છે. જેમ જેમ વૈજ્ઞાનીક જાણકારી વધતી ગઈ તેમ તેમ વીજ્ઞાનીઓ ઉપરની ધર્મગુરુઓની જોહુકમી ઘટતી ગઈ.વીજ્ઞાનની સીદ્ધીઓથી પ્રભાવીત થયેલા કેટલાક જાગ્રત અને નીખાલસ ધર્મધુરન્ધરો હવે પોતાના સમ્પ્રદાયને વીજ્ઞાન મારફત સમઝાવવાની કોશીશ કરે છે. આ છતાં, ધર્મગ્રંથોને 'સમ્પુર્ણ' માનતા કટ્ટરવાદી ધર્મગુરો વીજ્ઞાનની દરેક સીદ્ધીનો ઉલ્લેખ ધર્મગ્રંથોમાં પણ છે જ એમ લલકારીને મીથ્યાભીમાનમાં રાચે છે. તેમને ઍરોપ્લેનમાં પુષ્પક વીમાન, રેડીયોમાં આકાશવાણી, વર્ચુઅલ રીયાલીટીમાં પાંડવોનો મહેલ, ટૅલીવીઝનમાં સંજયદૃષ્ટી, અણુબોંબમાં બ્રહ્માસ્ત્ર અને હૉવરક્રાફ્ટમાં યુધીષ્ઠરનો રથ દેખાય છે. પછી ભલે જ્યારે પોતે માંદા પડે ત્યારે 'જીર્ણ થયેલા વસ્ત્ર'ને બદલવાને બદલે ઈશ્વરના દુત જેવા લાગતા ડૉક્ટર પાસે વસ્ત્રને થીગડું મરાવવા માટે અનુયાયીઓને દોડાવતા હોય કે ઍરોપ્લેનમાં ઉડીને પરદેશ જતા હોય. તેમના કહેવા પ્રમાણે ઈશ્વર જ તેમને મન્દીરને બદલે હૉસ્પીટલમાં જવાની તથા ડૉક્ટરને ઉપચાર સુઝાડવાની પ્રેરણા આપે છે. સ્વબચાવ માટે ડૉક્ટરો પણ દવા અને દુવાનું ગાણું ગાય છે.

ઈશ્વરના એજન્ટ બની બેઠેલા આધુનીક ભુવા જેવા ધર્મગુરુઓની ચુંગાલમા ફસાઈને સમાજ કેટલો બેવકુફ બની ગયો છે તેનું અનુમાન એક જ દીવસ માટે 'દુધ પીતા ગણેશ'ના વાહીયાત દાવાને અનુમોદન આપનારાની જંગી બહુમતી ઉપરથી આવી શકે તેમ છે. પોતાનું મહત્ત્વ વધારવા માટે તેમણે કેશાકર્ષણની સામાન્ય ભૌતીક ઘટનાને ચમત્કારમાં ખપાવી દીધી અને 'અભણ' સમાજે તેને સ્વીકારી પણ લીધી.(  મારા સાથી ગોવીંદભાઇ મારૂના અભીવ્યક્તીના બ્લોગ પરથી આભાર સાથે)

તા.ક. :

રસ ધરાવનારે લેખકના ઘરે*થી કે GraphonicsE – 214, G.I.D.C. Electronic Estate, Sector – 26, Gandhinagarટૅલીફોન : (079) 29 75 01 43 સરનામેથી 'રૅશનાલીસ્ટની દૃષ્ટીએ ગીતાનો સંદેશપુસ્તીકા મફત મેળવી લેવાની રહેશે.

 

`m�Q0

--
Sent with Mailtrack