પુખ્ત ઉંમરના યુવક–યુવતીઓએ લગ્ન કે લીવ–ઇન રીલેશનમાં સાથે જીવવા સ્વનિર્ણય સિવાય કોની પરવાનગી લેવાની?
ગુજરાત સરકાર, પુખ્ત ઉંમરના યુવક–યુવતીઓના લગ્ન કે લીવ ઇન રીલેશનથી સાથે જીવવના કાયદેસરના નિર્ણયમાં પોતાના સને ૨૦૦૬ના લગ્ન નોંધણી કાયદામાં સુધારો કરીને માતાપિતાની સંમતિ પુર્વશરત અને ફરજીયાત બનાવીને માનવ વિકાસના ઘડીયાળના કાંટા પાછા ફેરવવાનું ફક્ત સુનિયોજીત નહિ પણ પુર્વનિયોજત કાવતરું છે.
જ્યારે કોઈ સરકાર પુખ્ત વયના લોકો પાસેથી લગ્ન માટે સંમતિ મેળવવા માટે માતાપિતાની પરવાનગી માંગે છે, ત્યારે તે ઘણી બધી લક્ષ્મણ રેખાઓ તોડે છે. તે નાગરિકોના ખાનગી જીવનનું ઉલ્લંઘન કરે છે; નાગરિક સ્વતંત્રતાઓને નબળી પાડે છે. આ તમામ કેન્દ્ર અને ભાજપની રાજ્ય સરકારોનું સત્તાધારી નેતૃત્વ, " અમે ભારતના લોકોના" માનવ મુલ્યોના સંરક્ષક 'પ્રજાસત્તાક બંધારણ' ને યેનકેન પ્રકારે લકવાગ્રસ્ત બનાવીને " મનુ સ્મૃતિ" પ્રમાણે અસમાન ચાર વર્ણવ્યવસ્થાવાળા હિંદુ સમાજને અમલમાં મુકવા ઇંધન પુરુ પાડે છે. આવી તમામ ભાજપ શાસિત દેશની કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો હિંદુ – પુરુષ પ્રધાન સમાજના સીધા અને પરોક્ષ હિતોની રખેવાળ છે.
ટુંકાણમાં મનુસ્મૃતિમાં હિંદુ કુટુંબમાં જન્મેલી દિકરીઓ, કુમારી બાળકીઓ અને તમામ સ્રીઓ માટે શું નિયમો કે કાયદા બનાવ્યા છે તે સમજીએ.
(૧) દિવસ અને રાત હિંદુ કુટુંબના ઘરની તમામ સ્રીઓ વડીલોની દેખરેખ નીચે જ જીવવી જોઇએ. સ્રીનું બાળપણ તેના પિતાની શિસ્ત નીચે, લગ્ન પછી તેના પતિની હકુમત નીચે અને ઘડપણમાં તેના દિકરાની દેખરેખ નીચે રહેવું જોઇએ. મનુસ્મૃતિ પ્રમાણે હિંદુ સ્રી જન્મથી માંડીને ઘડપણ સુધી તો જીવે ત્યાં સુધી નામે સ્વતંત્રતા શું ચીજ છે ? તે સમજવી જ ન જોઇએ.છેલ્લે પોતાના મૃત પતિની પાછળ "સતી" બનીને તે બધાને પોતાની ખવડાવવા–પીવડાવવા– કપડા ઓઢાઢવા સુધીની કાયમી જવાબદારીમાંથી મુક્ત કરવા! મનુ– સ્મૃ–અધ્યાય–૯ શ્લોક ૨ અને ૩, ભાવાનુવાદ)page-From 172-179 Book Named Revo & Counter Revo - DR.B. Ambedkar.
"મનુ સ્મૃતિના લેખક, બૌદ્ધ કાળમાં બધી હિન્દુ સ્ત્રીઓને મળતી સ્વતંત્રતાથી વંચિત રાખવા માંગતા હતા.--- મનુ દ્વારા પત્નીને મિલકતના મામલે ગુલામના સ્તર સુધી ઘટાડી દેવામાં આવી હતી. —--મનુના કાયદા હેઠળ સ્ત્રી શારીરિક સજાને પાત્ર છે અને મનુ પતિને તેની પત્નીને મારવાનો અધિકાર આપે છે.---- હિન્દુ સ્ત્રીઓને વેદોનો અભ્યાસ કરવાની મનાઈ હતી. જેમ કે શુદ્રને હતી. ....બ્રાહ્મણે ક્યારેય સ્ત્રી દ્વારા કરવામાં આવતા યજ્ઞમાં અપાતું ભોજન ન ખાવું જોઈએ.--- ક્રમિક અસમાનતાની વ્યવસ્થા( બ્રાહ્મણ સિવાય દરેક નીચલી વર્ણ પોતાનાથી ઉપલા વર્ણથી સામાજીક સ્તરમાં નીચી!) અસમાનતા સામે સામાન્ય અસંતોષના ઉદ્રભવને અટકાવે છે.... અસમાનતાને ઉથલાવી પાડવા માટે બધા વર્ગોમાં એકતા ઉભી થવાની કે સામાન્ય સંયોજનની કોઈ શક્યતા નથી…
બાબાસાહેબ આંબેડકરે ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૭ ના રોજ મહાડ (મહારાષ્ટ્ર) ખાતે મનુસ્મૃતિનું દહન કર્યું હતું [૧, ૪]. તેમણે દલિતો અને સ્ત્રીઓ વિરુદ્ધ ભેદભાવ અને અસમાનતાના પ્રતીક સમાન આ ગ્રંથના કાળા કાયદાઓને નષ્ટ કરવા માટે તેમના સહયોગીઓ સાથે મળીને જાહેરમાં આ ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું હતું [૧, ૩, ૪]. ફોટો મુક્યો છે.
લગ્નની વય સુધી પહોંચનાર દિકરીને પ્રેમ, જાતીય સભાનતા, સંવેદનશીલતાને બદલે પરિપક્વ અને તાર્કીક નિર્ણય લેવા સુધી શૈક્ષણિક કાબેલીયાતમાંથી બાકાત રાખનાર મા–બાપ–વડીલોને શુ કહેશો? કાયદામાં પુખ્ત ઉંમરને જો નિર્ણય કરવા યોગ્ય સ્વીકારાતી હોય તો સરકાર મા–બાપ, દિકરીઓ અને બહેનોને સારી તમામ પ્રકારની શ્રૈષ્ઠ શૈક્ષણિક સગવડો પુરી પાડવાનું મોંમેરુ કેમ પુરુ પાડતા નથી?
આ દેશની કેન્દ્ર્થી માંડીને તમામ ભાજપ શાસિત રાજ્ય સરકારોને ઓબીસી, દલિત,આદિવાસી, તમામ સ્રીઓ અને લઘુમતી નાગરીકોએ મનુસ્મૃતિના એજન્ડાને અમલમાં મુકનારાના ફક્ત પ્રતિનીધીઓ તરિકે ઓળખી લે! તે પણ બને તેટલા સત્વરે તે દેશના હિતમાં છે.
સ્ત્રીઓને છેતરપિંડી માટે સંવેદનશીલ અને સ્વતંત્ર પસંદગી અથવા નિર્ણય લેવામાં અસમર્થ હોવાનું માનીને શિશુત્વ આપે છે. લગ્ન નોંધણી માટે માતાપિતાની સંમતિ ફરજિયાત કરવાનો ગુજરાત સરકારનો પ્રસ્તાવ આ બધી અસ્વીકાર્ય ઘુસણખોરીને સંસ્થાકીય બનાવવાનો છે. "લવ જેહાદ" સામે ઢાલ તરીકે સજ્જ, ભૂપેન્દ્ર પટેલ સરકારે ગુજરાત લગ્ન નોંધણી અધિનિયમ, 2006 માં કરેલા સુધારા, સાંપ્રદાયિક ખામીઓને વધુ ઊંડા કરવાનો ભય પણ ધરાવે છે. ભાજપ સરકાર દ્વારા "છોકરીઓના ગૌરવ અને સનાતન ધર્મનું રક્ષણ" ના નામે આ પ્રતિગામી પગલું ભારતના વિકાસના સ્તંભ તરીકે "નારીશક્તિ" ના વારંવારના આહ્વાન અને અંદાજો અને તેમની સરકારના દાવાઓ કે તે "સબકા વિશ્વાસ" માટે કામ કરી રહી છે તેની સાથે અસહ્ય રીતે બેસે છે.
ગુજરાત સરકારનો વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાને મર્યાદિત કરવાનો અને રાજકીય રીતે રચાયેલા "લવ જેહાદ" ને કાયદેસર બનાવવાનો પ્રયાસ અપમાનજનક છે. પરંતુ આ કોઇ નિર્ણય કરનારાઓની મનોવિક્રૃતિ,કે ચિત્રભ્રમની સ્થિતિનું પરિણામ નથી. રાજ્યોમાં, શંકા અને પૂર્વગ્રહ પરિવારો, સમુદાયો અને જાહેર અધિકારીઓને સ્વ-નિયુક્ત દ્વારપાલ તરીકે ફરીથી રજૂ કરવાનો ભય રાખે છે, સંમતિથી પુખ્ત સંબંધોને રોકવા માટેના જોખમો અને ઉકેલવા માટેની સમસ્યાઓ તરીકે ગણે છે.
ઉત્તરપ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશમાં, "બળજબરીથી ધર્માંતરણ" ને લક્ષ્ય બનાવતા કાયદાઓ આંતરધાર્મિક સંગઠનોની આસપાસ ખેંચાણ તરીકે કામ કરે છે. ઉત્તરાખંડ સમાન નાગરિક સંહિતા લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેતા યુગલોને અધિકારીઓ સાથે નોંધણી કરાવવાની ફરજ પાડે છે. દરેક પગલા, જે સુરક્ષા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે, તેણે રાજ્યની તપાસ અને ઘનિષ્ઠ જગ્યાઓ પર આક્રમણનો વિસ્તાર કર્યો છે.
લતા સિંઘવ રાજ્ય ઉત્તરપ્રદેશ (2006) થી શફીન જહાનવ અશોકન કેએમ (2018) થી લક્ષ્મીબાઈ ચંદ્રાગી બીવી કર્ણાટક રાજ્ય (2021) સુધી, બંધારણીય ન્યાયશાસ્ત્રે સતત કલમ 21 ના જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના રક્ષણના વચનનું અર્થઘટન કર્યું છે જેમાં બાહ્ય હસ્તક્ષેપ વિના જીવનસાથી પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતાનો સમાવેશ થાય છે. ચુકાદા પછી, સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કુટુંબ કે સમુદાય પુખ્ત વયના લોકોની પસંદગી પર વધુ પડતો દાવો કરી શકે નહીં, રાજ્યની ફરજ આ સ્વાયત્તતાનું રક્ષણ કરવાની છે, તે પિતૃત્વવાદી ચકાસણીને આધિન નથી.
ગુજરાત સરકારનો પ્રસ્તાવ પુખ્ત નાગરિકો સાથે રાજ્યના સંબંધોમાં પ્રતિગામી વળાંક દર્શાવે છે. તેને રદ કરવો જ જોઇએ.
૨૫ ડિસેમ્બરને 'મનુસ્મૃતિ દહન દિવસ' તરીકે કેમ ઉજવવામાં આવે છે? ૨૫ ડિસેમ્બર, ૧૯૨૭ ના રોજ ડૉ. આંબેડકરે મનુસ્મૃતિ (અસમાનતાનું પુસ્તક) બાળી નાખ્યું." મનુસ્મૃતિનને અગ્નિમાં ભડકો કરીને સળગાવી દેવું ખૂબ જ ઇરાદાપૂર્વકનું હતું. તે ખૂબ જ સાવધાનીપૂર્ણ અને કઠોર પગલું હતું, પરંતુ જાતિ હિન્દુઓનું ધ્યાન ખેંચવા માટે લેવામાં આવ્યું હતું. સમયાંતરે આવા કઠોર ઉપાયો જરૂરી છે. જો દરવાજો ખખડાવશો નહીં, તો કોઈ તેને ખોલશે નહીં". ડૉ. બી.આર. આંબેડકરે. ગુ. રાજ્યના મુખ્યમંત્રીએ આ મુદ્દે દરવાજો બંધ કરી દિધો છે. સંગઠિત, કાયદા મુજબનો વિરોધ કરીને તે દરવાજો આપણે ખોલાવી શકીશું ખરા!
સૌ– ભાવાનુવાદ– ઇન્ડીયન એક્સપ્રેસઘ તંત્રી લેખ– તા ૨૩મી ફેબ્રુઆરી.
