વૈશ્વીક કક્ષાએ હિંદુ ધર્મીઓની સંખ્યા ૧ અબજને ૨૦ કરોડ છે. તેટલી જ સંખ્યા વૈશ્વિક કક્ષાએ નિરીશ્વરવાદીઓની છે.
વિશ્વની કુલ વસ્તી આશરે આઠ અબજ છે. તેમાંથી ૮૫ ટકા વસ્તી ધાર્મીક છે.
પ્રથમ નંબરે ઇસાઇ ધર્મ ૨ અબજ ૪૦ કરોડ, ઇસ્લામ ૨ અબજ ૧૦કરોડ, નિરઇશ્વરવાદીઓ ૧અબજ ૧૦ કરોડ,હિંદુધર્મ ૧અબજને ૧૦ કરોડ.અન્ય ધર્મો જેવા કેેેે બૌધ્ધ, જૈન વિ ની ઉપરના ચાર ધર્મની વ્યક્તિગત વસ્તી કરતાં ઘણી ઓછી છે.
(૧)ઇસાઇધર્મ–સ્થાપના વર્ષઆજથી ૨૦૨૬ વર્ષ પહેલાં.
ઈસાઈ ધર્મની વસ્તી યુરોપ અને યુએસએમાં ઘટતી જાય છે.બે ખંડોમાં નિરીશ્વરવાદી કે કોઈપણ ધર્મમાં નહી માનનારા ની સંખ્યા સતત વધતી જાય છે. યુએસએમાં છેલ્લા ૨૫ વર્ષોમાં ૩ કરોડ નાગરીકોએ ઇસાઇ ધર્મ છોડી દીધો. ગયા વર્ષે તે દેશમાં ૧૫૦૦૦ ચર્ચ આર્થીક નિભાવ ન કરી શકવાને કારણે કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકાના કેથોલિક ચર્ચ ના સંચાલકોએ દક્ષિણ અમેરિકા ના મેક્સીકો, પેરુ, વિ. દેશોમાં તથા આફ્રિકા નાઇજીરીયા જેવા અનેક દેશોમાં પોતાની ધર્માંતર ની પ્રવૃતિઓ મોટે પાયે શરૂ કરી દીધી છે.
એશિયા,મધ્યપૂર્વ અને આફ્રિકા જેવા દેશોમાંથી યુવા વસ્તીનું સ્થળાંતર યુરોપ, યુએસએ, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ જેવા દેશોમાં થાય છે. જ્યારે ખાસ કરીને અમેરીકા જેવા સંપન્ન દેશ માંથી ઈસાઈ ધર્મનું સ્થળાંતર પૂર્વના દેશો તરફ થાય છે.
ઇસાઇ ધર્મીઓની સંખ્યા યુએસએમાં ૨૩ કરોડ છે જ્યારે તે ધર્મના પ્રચારકો તરફથી દક્ષિણ અમેેરીકાના બ્રાઝીલમાં ૧૭ કરોડ, મેક્સીકોમાં ૧૦–૫ કરોડ, આફ્રીકાના નાઇજીરીયામાં ૮ કરોડ ઇસાઇઓની વસ્તી ઉભી કરવામાં આવી છે.નોંધનીય છે કે, ખ્રિસ્તી ધર્મનું વસ્તી વિષયક કેન્દ્ર પાછલી સદીમાં પશ્ચિમી દેશોની વૈશ્વિક દક્ષિણ તરફ, ખાસ કરીને સબ-સહારા આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા તરફ નાટકીય રીતે સ્થળાંતરિત થયું છે.
(૨) ઇસ્લામ ધર્મ– સ્થાપના વર્ષ ઇ.સ ૬૧૦.
વૈશ્વિક કક્ષાએ વસ્તી વધારા ની દ્રષ્ટિએ સૌથી ઝડપથી વિકસતો ધર્મ છે. સને ૨૦૨૬માં તે ધર્મની વસ્તી બે અબજને ૧૦ કરોડની છે..સને ૨૦૫૦માં આ ધર્મની વસ્તી ઇસાઇ ધર્મ જેટલી બે અબજ ને ૪૦ કરોડ જેટલી થઇ જશે.તેમાં સુન્ની પંથની વસ્તી એક અબજને ૬૦ કરોડ છે. જેમાં ઇન્ડોનેશીયા ૨૪ કરોડ,પાકિસ્તાન ૨૩ કરોડ, ભારત ૨૦ કરોડ, અને બંગલા દેશ ૧૫ કરોડની વસ્તી છે. જ્યારે શિયાપંથની વસ્તી આશરે ૨૫ કરોડ છે. શિયા પંથ ના દેશો ઇરાન, ઇરાક,અઝરબૈજાન અને બહેરીન છે.
૩. ધાર્મિક રીતે બિનસંબંધિત - ધર્મનિરપેક્ષ, અજ્ઞેયવાદી અને નાસ્તિક– ઈસાઈ ધર્મની સ્થાપના પહેલા ઘણી સદીઓ પહેલા નું અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
અંદાજિત અનુયાયીઓ: ~એક અબજ વીસ કરોડ.–વૈશ્વિક વસ્તીની ટકાવારી: ૧૬.૦%.
વૈશ્વિક સ્તરે ત્રીજા ક્રમનો સૌથી મોટો "સમૂહ" એવા લોકોનો સમાવેશ કરે છે જે કોઈપણ ઔપચારિક ધર્મ સાથે ઓળખાતા નથી. આ શ્રેણી - જેને ઘણીવાર સમાજશાસ્ત્રીય અભ્યાસોમાં "NONES નોન્સ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે - ખૂબ જ વૈવિધ્યસભર છે અને તેમાં શામેલ છે:
નાસ્તિક: એવા લોકો જે ઈશ્વરના અસ્તિત્વ માં માનતા નથી.
અજ્ઞેયવાદી( Agnostic): એવા લોકો જે ભગવાનનું અસ્તિત્વ અથવા અંતિમ વાસ્તવિકતાથી અજાણ છે.
ધર્મનિરપેક્ષ / માનવતાવાદી: એવા વ્યક્તિ જે ધાર્મિક પાલન વિના જીવે છે, આધ્યાત્મિક સિદ્ધાંત કરતાં માનવ તર્ક અને નીતિશાસ્ત્ર ને પ્રાથમિકતા આપે છે.
વિશ્વની ૬૦% જેટલીનિરઇશ્વરવાદી વસ્તી ચીનમાં છે.પછી, જાપાન, પશ્ચિમ યુરોપ (દા.ત., યુકે, ફ્રાન્સના, સ્કેન્ડિનેવિયન) અને ઉત્તર અમેરિકામાં પણ નોંધપાત્ર વસ્તી જોવા મળે છે, ત્યારે યુવા પેઢીમાં ધર્મનિરપેક્ષતા સતત વધી રહી છે.
૪. હિન્દુ ધર્મ - સૌથી જૂનો જીવંત મુખ્ય ધર્મ– ઈસાઈ ધર્મના જન્મ પહેલાં આશરે ૧૫૦૦ વર્ષ પહેલાં–
અંદાજિત અનુયાયીઓ: એક અબજને ૨૦ કરોડ. વૈશ્વિક વસ્તીની ટકાવારી: ~૧૫.૦%
મૂળ: લગભગ ૧૫૦૦–૫૦૦ બીસી (સિંધુ ખીણ / ભારતીય ઉપખંડ)
હિન્દુ ધર્મ એ વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ધર્મ છે અને તેને વ્યાપકપણે સૌથી જૂની જીવંત મુખ્ય ધાર્મિક પરંપરા માનવામાં આવે છે. બંને અબ્રાહમિક ધર્મોથી વિપરીત, હિન્દુ ધર્મનો કોઈ એક સ્થાપક, એક જ પવિત્ર ગ્રંથ અથવા કેન્દ્રીય સત્તા નથી. તેના બદલે, તે દાર્શનિક, આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓના સમૃદ્ધ પરિવારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેમ કે: ધર્મ: ફરજ, નીતિશાસ્ત્ર અને વ્યવસ્થા.–કર્મ: ક્રિયાઓ અને પરિણામોનું સંચાલન કરતા કારણ અને અસર નો કાયદો.–સંસાર: પુનર્જન્મ અને પુનર્જન્મનું ચક્ર.–મોક્ષ: પુનર્જન્મના ચક્ર માંથી મુક્તિ.
હિન્દુ ધર્મ તેની તીવ્ર ભૌગોલિક રહેઠાણ માટે મુખ્ય વૈશ્વિક ધર્મોમાં અનન્ય છે: 95% થી વધુ
હિન્દુઓ એક જ રાષ્ટ્રમાં રહે છે: ભારત. નેપાળ એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં હિન્દુ બહુમતી વસ્તી છે, બાંગ્લાદેશ, મોરેશિયસ, ફીજી, ગુયાના, મધ્ય પૂર્વ, ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપમાં મોટી સંખ્યામાં ડાયસ્પોરા વસ્તી સાથે.
અન્ય ધર્મોમાં બૌદ્ધ, જૈન, શીખ, યહુદી,બહાઇ વિ નાના નાના ધર્મની ચર્ચા કરી નથી.
2026 માં વૈશ્વિક ધર્મના આકાર આપતા મુખ્ય વસ્તી વિષયક વલણો:
ધર્મ અને માન્યતા
1. ઇસ્લામનો ઝડપી વિકાસ
વિકાસશીલ દેશોમાં યુવા વસ્તી અને ઉચ્ચ પ્રજનન દર દ્વારા સંચાલિત, ઇસ્લામ અન્ય કોઈપણ મુખ્ય વૈશ્વિક ધર્મ કરતાં ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો છે. વસ્તી વિષયક મોડેલો સૂચવે છે કે 2050 સુધીમાં, વૈશ્વિક મુસ્લિમ વસ્તી રેકોર્ડ ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત ખ્રિસ્તી વસ્તી લગભગ બરાબર થઈ જશે.
2. વૈશ્વિક દક્ષિણ તરફ નું પરિવર્તન
ખ્રિસ્તી ધર્મનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર પશ્ચિમ યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકાથી કાયમ માટે દૂર સ્થળાંતરિત થઈ ગયું છે. આજે, સબ-સહારા આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને એશિયાના ભાગો મોટાભાગે સક્રિય ચર્ચ જોડાણ અને વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે. તેનાથી વિપરીત, ઘણા પશ્ચિમી રાષ્ટ્રો ચર્ચમાં હાજરીમાં ઘટાડો અને ધર્મનિરપેક્ષતા કે બિનસાંપ્રદાયિકતા માં વધારો અનુભવી રહ્યા છે.
3. વિકસિત અર્થતંત્ર માં "નોન્સ" ની વૃદ્ધિ
ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપમાં, ધાર્મિક રીતે અસંબંધિત તરીકે ઓળખાતા યુવાનોની ટકાવારી સતત વધી રહી છે. જો કે, વૈશ્વિક સ્તરે, વિશ્વની વસ્તી કુલ હિસ્સા તરીકે અસંબંધિત ટકાવારી થોડી ઘટવાનો અંદાજ છે, મુખ્યત્વે કારણ કે બિનસાંપ્રદાયિક રાષ્ટ્રો (જેમ કે પૂર્વ એશિયા અને યુરોપિયન દેશો) અત્યંત ધાર્મિક પ્રદેશો કરતાં ઓછો જન્મ દર ધરાવે છે.
સારાંશ
2026 માં, કુલ અનુયાયીઓ (~2.4 અબજ) દ્વારા ખ્રિસ્તી ધર્મ વિશ્વનો સૌથી લોકપ્રિય ધર્મ રહ્યો છે, ત્યારબાદ ઇસ્લામ (~1.91–2.1 અબજ) આવે છે. એક સાથે,બંને અબ્રાહમિક ધર્મો વિશ્વની વસ્તી નો અડધાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. જે સદીઓથી તેના દેશો એક બીજા સાથે લડતા જ રહ્યા છે.ધર્મનિરપેક્ષતા (~૧.૨ અબજ), હિન્દુ ધર્મ (~૧.૨ અબજ) અને બૌદ્ધ ધર્મ (~૫૦૦ મિલિયન) સાથે જોડાયેલા, આ મુખ્ય વિશ્વ દૃષ્ટિકોણ પૃથ્વીની ૮૫% થી વધુ વસ્તીની માન્યતાઓ અને ઓળખને સમાવે છે. ૨૧મી સદી દરમિયાન વૈશ્વિક વસ્તી વિષયક વિકાસ થતાં, વિશ્વ ધર્મો નું વિતરણ અનુકૂલન કરવાનું ચાલુ રાખશે - જે વિશ્વભરમાં જન્મ દર, સ્થળાંતર, શહેરીકરણ અને સાંસ્કૃતિક પરિવર્તન માં પ્રતિબિંબિત કરે.
––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
