રાહુલજીનું પ્રથમ પ્રવચન.

મિત્રો,

આપણે, હવે સારી રીતે જાણીએ છીએ કે રાહુલ ગાંધી કેલિફોર્નિયામાં સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી, પછી વોશિંગ્ટન ડીસી અને ન્યૂયોર્કની મુલાકાત લેશે. હું પછીથી દરેક સ્થળના અહેવાલને આવરી લેવાનો પ્રયત્ન કરીશ.

સાન્ટા ક્લેરા કેલિફોર્નિયામાં રાહુલજી.

  કેટલાક મહિના પહેલા અમે કન્યાકુમારીથી કાશ્મીર સુધી ચાલવાનું શરૂ કર્યું. ચાલતી વખતે અમને ખ્યાલ આવ્યો કે આપણે રાજકારણમાં જે રીતે ઉપયોગ કરીએ છીએ તે રીતે કોમ્યુનિકેશનના સામાન્ય માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવો શક્ય નથી. આના જેવી વાતચીતો, જાહેર સભાઓ કામ કરતી નથી. ભારતમાં રાજકારણ કરવા માટે જરૂરી તમામ મીડિયા સાધનો ભાજપ અને આરએસએસ દ્વારા નિયંત્રિત હતા. તમે જાણો છો કે લોકોને ધમકી આપવામાં આવે છે, અને એજન્સીઓનો ઉપયોગ લોકો વિરુદ્ધ કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓએ વિરોધ અને લોકોના અવાજને શાંત કરવા માટે તમામ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. એક રીતે, રાજકીય રીતે કાર્ય કરવું મુશ્કેલ બન્યું છે. તેથી જ અમે દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ ચાલવાનું નક્કી કર્યું અને અમારી ભારત જોડો યાત્રા શરૂ કરી.

થોડા દિવસો પછી અમને સમજાયું કે હજાર કિલોમીટર ચાલવું એ સરળ વાત નથી. મારા જૂના ઘૂંટણની ઈજામાં મને દુખાવો થયો. હવે હું ખરેખર મુશ્કેલીમાં છું. કારણ કે ચાલવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી. પછી એકદમ આશ્ચર્યજનક બાબત બની. ચાલ્યા પછી, મેં 5 થી 7 અઠવાડિયામાં ધ્યાન આપવાનું શરૂ કર્યું કે દુખાવો છે પરંતુ મને બિલકુલ દુખાવો નથી થતો. હું રોજ સવારે 6-00 વાગ્યે વહેલો ઉઠતો હતો, લગભગ 25 KMS ચાલતો હતો અને અમે સાંજે 7-3 થી 8-00વાગ્યા પછી ચાલવાનું બંધ કરી દેતા હતા. મને થાક નથી લાગતો, આ શું છે? પછી મેં લોકોને પૂછવાનું શરૂ કર્યું, ભાઈ! તમને થાકતો નથી? આવું શું બની રહ્યું છે? જે વિચિત્ર છે કે અમારા બધા સાથી પ્રવાસીઓને પણ થાકતા નથી.

પછી મને સમજાયું કે શું ચાલી રહ્યું છે; એ નથી કે આપણે ચાલી રહ્યા છીએ પરંતુ ભારત આપણી સાથે ચાલી રહ્યું છે. તમામ ધર્મ અને સમુદાયના લોકોનો મોટો સમૂહ પ્રેમ અને લાગણીનું વાતાવરણ ઉભું કરી રહ્યો છે જેના કારણે કોઈને થાક લાગતો ન હતો. જાણે આપણે બધા જાહેરમાં હોઈએ, બધા ભેગા થવા ચાલી રહ્યા હતા.

  જીવનના તમામ ક્ષેત્રના લોકો, તમામ ધર્મના, તમામ વયના, બાળકો, યુવાનો અને વૃદ્ધો, સ્ત્રી-પુરુષોએ યાત્રામાં ભાગ લીધો હતો. તેઓ પ્રેમ અને લાગણીનું વાતાવરણ બનાવી રહ્યા હતા. તેથી કોઈને થાક લાગતો ન હતો. જાણે બધા સાથે ચાલતા હોય. सब जुडके चल रहे थे, किसिको थकान नही हो रही थी|

ત્યાં જ અમને એવો વિચાર આવ્યો કે " ये तो हमारी नफरत के बाजार में महोबत की दुकान है|" અમારા વિશે, એટલે કે કૉંગ્રેસ પક્ષની રસપ્રદ વાત એ છે કે અમને દરેક પ્રત્યે પ્રેમ છે. જ્યારે કોઈ કંઈક કહેવા માંગે છે, ત્યારે તેનું સ્વાગત કરવામાં આવશે, અમે સાંભળવા તૈયાર છીએ. અમે આક્રમક કે ગુસ્સે થવાના નથી. અમે તેને સાંભળીશું. અમે તેમના પ્રત્યે પ્રેમાળ બનીશું, તેમને પ્રેમ કરીશું. એ અમારો સ્વભાવ છે.

  જ્યારે બધા ભેગા થવા માટે ચાલવા લાગ્યા ત્યારે આપણા બધામાં એક સંપૂર્ણપણે અલગ પ્રકારની ઉર્જા ઉત્પન્ન થઈ. પછી મેં જોયું કે સરકારે યાત્રા સંબંધિત તમામ સમાચારોને સેન્સર કરવા માટે તમામ પ્રયાસ કર્યા હતા. जो भी उनमे ताकातथी वो यात्रा को खत्म करने में लगा दी.पोलीस को उतारा दिया, मगर कुछ काम नही करता था. और यात्राकी जो असरथी वो बढती जा रही थी।ये क्युं हुआ? वास्तवमें तो आप सबकी दुआएं थी | ભારત જોડો યાત્રાનો વિચાર તમારા હૃદયમાં છે. તે એકબીજાને માન આપવા, એકબીજા પ્રત્યે સ્નેહ રાખવાની, એકબીજા પ્રત્યે હિંસક ન બનવાની અને કોઈની સામે અહંકાર ન કરવા વિશે છે.

અહીં આ સભામાં શિખ ભાઈઓની હાજરી છે. ગુરુ નાનકજીનું સમગ્ર જીવન આ વિશે હતું. "નમ્ર બનો, પ્રેમાળ બનો" મેં ગુરુ નાનકજીની ખૂબ જ પ્રખર યાત્રા વિશે વાંચ્યું. મેં તેમની યાત્રાની અમારી સાથેની સરખામણી વાંચી, અમારી યાત્રા કંઈ નથી. ગુરુ નાનકીજી સાઉદી અરેબિયા સુધી મક્કા ગયા. તે થાઈલેન્ડ અને શ્રીલંકા પણ ગયો હતા. આ દિગ્ગજોએ આપણો જન્મ થયો તે પહેલા ભારતને સ્વત્યાગ અને સમર્પણથી જોડો  હતો. જેને આજે મોદીજી અને તેઓનીપાર્ટી વિ. નફરતથી તોડવા મેદાને પડયા છે. કર્ણાટકના બસવાજી અને કેરળના નારાયણ ગુરુ તેઓએ પ્રેમ અને કરુણાનો સંદેશ ફેલાવવા માટે ભારતના દરેક ખૂણે પ્રવાસ કર્યો હતો. આદિ શંકરાચાર્યે પણ એવું જ કર્યું હતું. ભારતના દરેક રાજ્યમાં આપણને જોવા મળશે કે મહાન લોકોએ એક થવા માટે યાત્રા કાઢી અને પ્રેમ અને શાંતિનો સંદેશ આપ્યો. ગાંધીજીની દાંડી કૂચના તાજેતરના ઉદાહરણો પણ આપણી પાસે છે. તેમાંથી દરેકે ફક્ત પોતાનાજ ધર્મ અને સંસ્કૃતિને જ નહીં પરંતુ અન્ય ધર્મોને પણ આદર અને સહિષ્ણુતા આપવાનો ઉપદેશ આપ્યો. બધા ધર્મો, બધી સંસ્કૃતિઓ અને ભાષાઓ પ્રત્યે આદર રાખો. હકીકતમાં તેઓ બધા સમાન છે.આપણા મુળભુત જીવનપધ્ધતિ પર ભારતમાં  હુમલો થઈ રહ્યો છે. તે પણ રાષ્ટ્રપ્રેમના નામે!

   સેમ પિત્રોડાજીએ કહ્યું કે તેઓ બાળપણમાં વિવિધ ધર્મ, ભાષા અને સંસ્કૃતિના લોકો સાથે મોટા થયા હતા. તેઓ બધા પડોશી હતા. આતો ભારતની જીવન જીવવાની પધ્ધતિની કરોડરજ્જુ છે. જેના પર દેશનો સામાજિક પરિમીડ ઉભો છે. જેના પર હુમલો થઈ રહ્યો છે.

ભારતની બીજી પરંપરા એ છે કે તમે ક્યારેય એવું વિચારતા નથી કે તમે બધું જાણો છો. વિશ્વ ખૂબ મોટું અને જટિલ છે જેને કોઈ એકલદોકલથી સંપૂર્ણ રીતે સમજી શકતું નથી. જો અમુક લોકો આવી બડાઇ મારતા હોય તો તે માનસિક રોગ છે. અમારી પાસે ભારતમાં લોકોનું એક જૂથ છે જેમને સંપૂર્ણ ખાતરી છે કે તેઓ બધું જ જાણે છે. મને લાગે છે કે તેઓ માને છે કે તેઓ ભગવાન કરતાં વધુ જાણે છે. તેઓ ભગવાન સાથે બેસી શકે છે અને ભગવાનને સમજાવી શકે છે કે આ દેશમાંઆ બધું શું થઈ રહ્યું છે?

આપણા વડાપ્રધાન આવા જ એક નમુના છે. મને લાગે છે કે જો તમે મોદીજીને ભગવાનની બાજુમાં બેસાડશો તો તેઓ ભગવાનને સમજાવવાનું શરૂ કરશે કે બ્રહ્માંડ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે. અને ખૂબ જ જલ્દી ભગવાન તેની દૈવી રચના વિશે મૂંઝવણમાં મુકાઇ જશે.! આ રમુજી વસ્તુઓ છે પરંતુ તે ખરેખર ચાલુ છે. આ લોકોનું એક જૂથ છે જે દાવો કરે છે કે તેઓ બધું સમજે છે. તેઓ વૈજ્ઞાનિકો સાથે બેસીને સમજાવી શકે છે કે તેમના માટે વિજ્ઞાન શું છે. તેઓ ઈતિહાસકારો પાસે જઈને તેમને ઈતિહાસ સમજાવી શકે છે. તેઓ સેનાને યુદ્ધ કેવી રીતે કરવું તે સમજાવે છે. અને વાયુસેનાને સલાહ આપે છે. વાસ્તવમાં તેઓ કંઈ સમજતા નથી.

  જીવનમાં જો તમે કોઈની વાત સાંભળવા તૈયાર ન હોય તો તેનો અર્થ એ છે કે તમે કંઈપણ સમજી શકતા નથી. ભારત જોડો યાત્રામાંથી મને આ જ પાઠ મળ્યો છે. દરેક પાસેથી કંઈક શીખવા જેવું છે.. જ્યારે તમે વ્યક્તિને જુઓ છો, ત્યારે તમારે પ્રશંસા કરવી પડશે કે તેમની પાસે અનુભવ છે, તેમની પાસે જીવન છે, અને તેમણે વસ્તુઓ જોઈ છે અને કદાચ તમે તેમની પાસેથી ઘણું શીખી શકો છો. તમારે કાન ખોલીને સાંભળવું પડશે જેથી તમે શીખી શકશો. એ ભારતીય પરંપરા છે.

     જો તમે આપણા દેશ પર નજર નાખો, તો તમે જોશો કે આપણો દેશ તેની પહેલા આવતા કોઈપણ વિચારને ગ્રહણ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ભારતે ક્યારેય કોઈ વિચારને નકાર્યો નથી. ભારતમાં આવનાર દરેક વ્યક્તિનું ખુલ્લા હાથે સ્વાગત કરવામાં આવ્યું છે અને તેમના વિચારો ભારતમાં સમાઈ ગયા છે. એ જ ભારત છે જે આપણને ગમે છે. ભારત જે બાકીના વિશ્વનું સન્માન કરે છે. ભારત જે નમ્ર છે. ભારત જે સાંભળે છે, ભારત જે પ્રેમાળ છે. તે ભારત છે. જેનું તમે અહીં યુએસએમાં પ્રતિનિધિત્વ કરો છો. જો તમે આ મૂલ્યો સાથે સંમત ન હોત તો તમે અહીં કાયમી ધોરણે સ્થાયી થઇ શક્યા ન હોત.જો તમે ગુસ્સો, દ્વેષ, ઘમંડમાં માનતા હોય તો તમે ભાજપની સભામાં બેઠા હોત અને કોઇના મનની વાતત સાંભળતા હોત.

અમેરિકામાં ભારતીય ધ્વજ રાખવા બદલ તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર. અમેરિકન લોકોને તે બતાવે છે કે ભારતીય હોવું એટલે શું? તેમનો આદર કરવો, તેમની સંસ્કૃતિનો આદર કરવો, તેમની પાસેથી શીખવું અને તેમને તમારી પાસેથી શીખવાની મંજૂરી આપવી.તમારા કાર્યોથી અમને બધાને ગૌરવ અપાવો. અમને લાગે છે કે તમે બધા અમારા દેશના રાજદૂત છો. જ્યારે અમેરિકન લોકો કહે છે કે ભારતીયો અત્યંત બુદ્ધિશાળી છે, તેઓ IT માં માસ્ટર છે, તેઓ આદરણીય છે. આ બધા વિચારો તમારી ક્રિયાઓ અને વર્તનમાંથી આવે છે. તેથી તે બદલ હું તમારો ખૂબ ખૂબ આભાર માનું છું. તમે મને આપેલી ઉર્જાથી હું થાકતો નથી. આભાર.

  હવે પ્રશ્ન-જવાબ સત્ર. ભાજપની સભાઓમાં આવું ક્યારેય નહીં થાય.

(1) મહિલા સંગઠનના પ્રમુખ તરફથી- જો તમારી સરકાર 2024માં સત્તામાં આવશે તો સંસદમાં મહિલા અનામતના ક્વોટા અંગે તમારું શું વલણ હશે?

જવાબ-આર જી. અમારી પાર્ટી તેના માટે પ્રતિબદ્ધ છે. મારી વિચારસરણી મુજબ, મહિલા સુરક્ષા તેમના સશક્તિકરણ સાથે સંબંધિત છે.- અમે રાજકીય વ્યવસ્થા, વ્યવસાય અને શાસનમાં મહિલાઓની ભાગીદારી માટે મોટાપાયા પર માનસિકતા બનાવવા માંગીએ છીએ.

  (2) તમિલ જૂથ - વિજ્ઞાન, રેશનાલીટી અને મુક્ત વિચારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે- 2014 થી ભાજપ અને આરએસએસના વર્તમાન કેન્દ્રીય શાસકોએ દેશમાં એક ભાષા, એક સંસ્કૃતિ, એક પરંપરા અને ધર્મ લાદવાનો એજન્ડા શરૂ કર્યો છે. આપણો સંઘીય(Federal) દેશ છે. તે અંગે તમારો શું અભિપ્રાય છે?

આર જી- તમે જાણો છો કે ભારત એ રાજ્યોનું ઘટક સંઘ( Union of states)  છે. તે આપણા ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને ભાષાઓની તમામ વિવિધતાને સુરક્ષિત કરે છે. તમારી ભાષા તમિલ એ માત્ર ભાષા નથી, વાસ્તવમાં તે તમારા લોકોની જીવનશૈલી છે. અમે એક રાજકીય પક્ષ તરીકે અમારા દેશોની તમામ વિવિધતાને સમર્થન આપીએ છીએ અને વધારીએ છીએ.

(3) આંબેડકર કિંગ સ્ટડી સર્કલ- રાહુલજી, દેશમાં આવક અને સંપત્તિની અસમાનતા ઘટાડવા માટે તમારી રણનીતિ શું છે? માનવજાતનો ઇતિહાસ છે કે આ અસમાનતાઓ ફાસીવાદના બીજ પેદા કરે છે.

આર જી - અમે ભાજપ સરકારને જીવનના તમામ ક્ષેત્રોમાં લોકોના વાસ્તવિક પછાતપણાને સમજવા માટે જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવા વિનંતી કરી હતી. પરંતુ તેણે ધર્મોના આધારે જનતાના ધ્રુવીકરણ સિવાય કશું કર્યું નથી. જાતી આધારીત વસ્તીગણતરી અહેવાલની મદદથી આપણે રાષ્ટ્રીય સંસાધનોના વિતરણમાં ન્યાયી ભૂમિકા ભજવી શકીએ છીએ.

(4) મુસ્લિમ સમુદાય- આ સરકારે સમગ્ર મુસ્લિમ સમુદાયને ભારતના બીજા વર્ગના નાગરિક તરીકે હોંશીયામાં હડસેલી દીધો છે. કોઈપણ વ્યાજબી કાયદેસરના કારણોસર ઘણા મુસ્લિમ યુવાનોને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવ્યા છે. તમે સમગ્ર મુસ્લિમ સમુદાયને શું આશા આપો છો?

"नफरत के बाजार में महोबत की दुकान|"-આપણે તેની સામે લડવું પડશે- તેને પડકારવું પડશે- પ્રેમ અને સ્નેહથી લડવું પડશે- અમે અહીયાંપણ રાષ્ટ્રગીત 'જન મન ગણ'ને સર્વોચ્ચ સ્થાને મુકીએ છીએ.(ગ્રુપ ફોટામાં રાષ્ટ્રગીત ગવાય છે) ફરી એકવાર આપ સૌનો ખૂબ ખૂબ આભાર. નવી વાત સાથે ફરી–

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

સેમ પિત્રોડાનું આવકાર પ્રવચન

સેમ પિત્રોડાનું સાન્ટા કેલિફોર્નિયામાં ભાષણ.

રાહુલ ગાંધીનું સ્વાગત કરવા માટે અહીં સિલિકોન વેલીમાં આવવું એ એક વિશેષાધિકાર અને સન્માનની વાત છે. 6 દિવસના વ્યસ્ત કાર્યક્રમમાંથી સમય કાઢીને અમારી સાથે ગાળવા બદલ રાહુલ ગાંધીનો આભાર. રાહુલજી સવારે 7 વાગ્યે આવ્યા હતા અને હાલ 12-00 વાગ્યે તો અમારી સાથે છે. તેઓ આવતીકાલે સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં એક મુખ્ય કાર્યક્રમ કરશે. પછી અમે વોશિંગ્ટન ડીસી જઈએ છીએ- જ્યાં અમે પ્રેસ, નિર્ણાયક નેતાઓ, થિંક ટેન્કના લોકો, એનજીઓ અને બિઝનેસ લીડર્સ સાથે ગંભીર વાર્તાલાપ કરીએ છીએ, પછી અમે ન્યુયોર્ક જઈએ છીએ, જ્યાં અમે બૌદ્ધિકોના જૂથ સાથે બપોરનું ભોજન કરીશું. કલાકારીગરો, સર્જનાત્મક લોકો અને સાંસ્કૃતિક લોકોનું જૂથ. પછી અમે ભારતીય ડાયસ્પોરા સાથે એક મેગા ઇવેન્ટનું આયોજન કરેલ છે.

  અહીં ભેગા થવાનો મને આનંદ છે. ઇન્ડિયન ઓવરસીઝ કોંગ્રેસ મધ્ય પૂર્વના ખાડી દેશો, યુએસએ અને કેનેડા ઉપરાંત 32 દેશોમાં છે. અમેરિકાના જુદા જુદા ભાગોમાં રાહુલ ગાંધી સાથે જાહેર પ્રવચનો ગોઠવવાનું અમારા માટે સરળ કામ નથી. અમે જ્યારે પણ રાહુલ ગાંધી માટે સભાનું આયોજન કરીએ છીએ ત્યારે સેંકડો અને સેંકડો વિનંતીઓ તેમને વ્યક્તિગત રૂપે મલવા, તેમની સાથે ફોટા લેવા વગેરે માટે આવે છે. કમનસીબે સમયના અભાવને કારણે અમે બધી વિનંતીઓનું મનોરંજન કરી શકતા નથી.

પરંતુ મારે કહેવું જ જોઇએ કે આ સૂચિત મુલાકાતો દરમિયાનનો ઉત્સાહ મેં પહેલાં જોયો છે તેના કરતાં ઘણો વધારે છે. તે અંશતઃ કર્ણાટક રાજ્યની તાજેતરની વિધાનસભાનીચૂંટણીને જીતને કારણે છે.બીજું મુખ્યત્વે રાહુલજીના 4000 KM, 13 ભારતીય રાજ્યોમાં 150 દિવસ - ભારત જોડો યાત્રાને કારણે છે. આ યાત્રા દરમિયાન તેઓ હજારો અને હજારો લોકોને મળ્યા હતા. મેં તેની સાથે ચાલતા 50,000 લોકોની છબીઓ જોઈ, જે એકદમ આશ્ચર્યજનક છે. હું માનું છું કે આ માત્ર અમારી પાર્ટી માટે જ નહીં પરંતુ ભારતના ભવિષ્ય માટે ટર્નિંગ પોઈન્ટ છે.

અમે અહીં છીએ અને અમે ટૂંક સમયમાં જ વિવિધ દેશોમાં ભારતીય ડાયસ્પોરાની મુલાકાત લઈશું. કારણ કે અમારું માનવું છે કે ભારતીય લોકશાહી એ વિશાળ જનહિત છે. અમારી પાસે 1.4 અબજ લોકો છે. તેથી આપણી લોકશાહી જીવંત હોવી જોઈએ. હું અમારી વિવિધ જાહેરસ્વાયત્ત સંસ્થાઓની હાલની સ્થિતિ વિશે ખૂબ જ ચિંતિત છું. તેઓનું રાજકીય પક્ષીય હિતો માટે મોટાપાયે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આપણા નાગરિક સમાજનેપોતાના કાર્યો માટે  યેનપ્રકારે કામ કરવા દેવામાં આવતા નથી અને તેમને સત્તા સામેના ચોકીદાર તરીકે જોવામાં આવે છે. અમે,તે બધા સાથે તર્કસંગત વાતચીત ગુમાવી દીધી છે. તમે ભારતીય ટેલિવિઝન પર જુઓ કે તેમાં શું બતાવવામાં આવી રહ્યું છે અને તેના પરથી તમે તારણ કાઢી શકશો કે ભારતીયોની આગામી યુવા પેઢીનું શું થશે? જ્યારે તેઓ કૌશલ્ય– કાર્યબળ તરીકે તેમના જીવનની શરૂઆત કરે છે, ત્યારે ભારતના ભવિષ્યમાં તેમનું જીવન કેવું હશે!

  ભારતમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેની મને ઘણી ચિંતા છે. મને ખાતરી છે કે તમારામાંથી ઘણાને એવું જ લાગશે. અમે વિદેશમાં રહેતા લોકો સાથે મોટી વાતચીત કરવા માંગીએ છીએ. કારણ કે ભારતીય લોકશાહી કેટલીક ગંભીર તાણમાંથી પસાર થઈ રહી છે. વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં આવી જ સ્થિતિ છે. અમે છેલ્લા 4 વર્ષથી યુ.એસ.માં લોકશાહીની કામગીરીને લઈને ઘણી મૂંઝવણો અનુભવીએ છીએ. અમે હજુ પણ તે સાથે પૂર્ણ નથી. મેક્સિકો, તુર્કી અને અન્ય રાષ્ટ્રો જેવા કેટલાક દેશોમાં પણ લોકશાહી અંગે સમાન પરિસ્થિતિ પ્રવર્તે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં લોકશાહી તેના અસ્તિત્વ માટે ગંભીર પડકારોમાંથી પસાર થઈ રહી છે.

આજે ભારતમાં નોકરીઓ એક મોટી કટોકટી છે. અમે અમારા યુવાનો માટે ખાસ કરીને તેમના કૌશલ્ય અનુસાર પૂરતી નોકરીઓનું સર્જન કરી રહ્યાં નથી. અમે AI (કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા) પર ચર્ચા કરવાનું આયોજન કર્યું છે. એક તરફ આપણે જાણીએ છીએ કે નવી ટેકનોલોજી ઘણા ક્ષેત્રોમાં યુવાનોને વધુ બેરોજગાર બનાવશે. બીજી તરફ આપણને ઘણી વધુ નોકરીઓની જરૂર છે. આપણા દેશના પડકારો ખૂબ જ ખાસ છે.

  આપણને રાહુલ જેવા યુવા દિમાગની જરૂર છે જે દેશનું નેતૃત્વ કરી શકે. આપણને ખુલ્લું મન ધરાવતી વ્યક્તિની જરૂર છે, જેની પાસે વ્યાપક સંપર્ક હોય, વૈશ્વિક અનુભવ હોય તે જ કારણ છે કે આપણે બધા અહીં મોટી સંખ્યામાં રાહુલજી સાથે વાતચીત કરવા એકત્ર થયા છે.

  હું જાણું છું કે આગળનો રસ્તો ખૂબ જટિલ છે, તે એટલો સરળ નથી. કારણ કે આપણા ભારતના લોકોના મનમાં કંઈક એવું છે જેનાથી છૂટકારો મેળવવો મુશ્કેલ છે. "ભારત માત્ર હિન્દુઓનું છે."

અમારો ભારતનો વિચાર ઘણો અલગ છે. જેની સામે ભારતના વર્તમાન શાસકોએ ખતરાની ઘંટી વગાડી દીધી છે. ભારતના આપણા મૂળ વિચારો વિવિધતાના છે, સમાવેશક(Inclusive), સત્ય અને પ્રેમના છે. જેને મોટાપાયા પર પડકારવામાં આવ્યા છે. આ મને દુઃખ આપે છે. મારી ઉંમરે, મારા પર વિશ્વાસ કરો, તે મને ખૂબ જ ભાવનાત્મક રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે. મારી વૃદ્ધાવસ્થામાં, મને અસહ્ય દુ;ખ પહોંચાડે છે કે ભવિષ્યમાં હું મારા પૌત્રોને કેવું ભારત આપીશ.(In my old age, I will fill that what type of India I will give to my grandchildren in future.)

 

આપણે એક દેશ તરિકે છેલ્લા 75 વર્ષમાં ઘણી પ્રગતિ કરી છે. હકીકતમાં અમે અહીં એટલા માટે છીએ કારણ કે ભારતે અમને ખૂબ જ ઓછા ખર્ચે શિક્ષણ આપ્યું હતું. આનો શ્રેય આપણા સ્થાપક પિતા પંડિત નેહરુ અને અન્ય તેમના સાથીદાર લોકોને જાય છે જેમણે આઈઆઈટી, આઈઆઈએમ, પ્રયોગશાળાઓ, સ્પેસ પ્રોગ્રામ્ડ, એટોમિક એનર્જી અને રાજીવ ગાંધીએ આઈટી અને ટેલિકોમને આગળ ધપાવવાનું વિઝન આપ્યું હતું.

     મને રાજીવજી સાથે પણ કામ કરવાનો મોકો મળ્યો હતો. તેને હું ક્યારેય ભૂલીશ નહીં કે કારણકે તેણે મારા જીવનને અર્થ આપ્યો. એન્જિનિયર સિવાય મારા જીવનનો કોઈ અર્થ નહોતો. રાજીવ ગાંધીએ ફક્ત માત્ર મારા જીવનને જ નહીં, પરંતુ આપણા જેવા લાખો અને લાખો લોકો માટે રોજગારીનું સર્જન કરવાની તેઓની અદ્મય રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ હતી.

   જ્યારે વર્તમાન પીએમ મોદી કહે છે કે ભારતમાં છેલ્લા 70 વર્ષોમાં કંઈ થયું નથી, તેનાથી મને દુઃખ થાય છે, પરંતુ તે ઠીક છે, કારણ કે મને જૂઠ સાંભળવાની આદત પડી ગઇ છે. તેથી મારે કોઇ વ્યક્તિ વિશેષ વિરુદ્ધ કંઈ કહેવાનું નથી. ભારત સાથેની મારી સમસ્યા એ છે કે હું જે વિચાર અને વર્તન સાથે પુખ્ત થયો છું, તેવા મારા દેશ ભારતના વિચારને પડકારવામાં આવ્યો છે.( My problem with India is that the idea of India with I am grownup has been challenged.)

આ સાથે હું ભારતના મહાન સપૂતને આમંત્રણ આપું છું, હું એક યુવા નેતાને આમંત્રિત કરવા માંગુ છું કે તેઓ અમને તેમની 4000KMની સફર વિશે થોડું જણાવે. હું ઈચ્છું છું કે તમે, મારા સહિત શીખો કે તેઓએ આ સંઘર્ષ કેવી રીતે કરી શકયા છે. ભારત અને વિશ્વને આગળ લઈ જવા માટે તેમનો શું મત છે? આભાર.

વધુ વિગતો રાહુલ ગાંધીના વિચારો અંગે ક્રમશ:

 

  

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

S P welcome speech in Hindi.

  एसपी द्वारा स्वागत भाषण।

सांता कैलिफोर्निया में सैम पित्रोदा का भाषण।

आपके लिए राहुल गांधी का स्वागत करने के लिए यहां सिलिकॉन वैली में होना एक विशेष सौभाग्य और सम्मान की बात है। 6 दिनों के अपने व्यस्त कार्यक्रम से समय निकालने और हमारे साथ बिताने के लिए राहुलजी को धन्यवाद। वह सुबह 7 बजे आया और अभी 12-00 बजे है। स्टैनफोर्ड यूनिवर्सिटी में कल उनका एक बड़ा कार्यक्रम होगा। फिर हम वाशिंगटन डीसी जाते हैं- जहां प्रेस, महत्वपूर्ण नेताओं, थिंक टैंक के लोगों, गैर सरकारी संगठनों और व्यापार जगत के नेताओं के साथ हमारी गंभीर बातचीत होती है, फिर हम न्यूयॉर्क जाते हैं, जहां हम बुद्धिजीवियों के एक समूह के साथ दोपहर का भोजन करेंगे, एक अन्य के साथ दोपहर का भोजन करेंगे। कारीगरों, रचनात्मक लोगों और सांस्कृतिक लोगों का समूहके साथ। फिर हमारे पास प्रवासी भारतीयों के साथ एक मेगा कार्यक्रम है।

  मैं यहां एकत्रित होकर प्रसन्न हूं। मिडिल ईस्ट यूएसए और कनाडा के अलावा 32 देशों में इंडियन ओवरसीज कांग्रेस की प्राथमिकता है। अमेरिका के अलग-अलग हिस्सों में राहुल गांधी के साथ सार्वजनिक संवाद की व्यवस्था करना हमारे लिए आसान काम नहीं है। जब भी हम राहुलजी के लिए एक बैठक आयोजित करते हैं, सैकड़ों और सैकड़ों अनुरोध उन्हें व्यक्तिगत रूप से देखने, उनके साथ फोटो लेने आदि के लिए आते हैं। दुर्भाग्य से हम समय की कमी के कारण सभी अनुरोधों को स्वीकार नहीं कर सकते हैं।

लेकिन मुझे कहना होगा कि इन प्रस्तावित यात्राओं के दौरान जितना उत्साह मैंने पहले देखा है, उससे कहीं अधिक है। यह आंशिक रूप से कर्नाटक राज्य की हालिया विधानसभा चुनाव की जीत के कारण है और मुख्य रूप से राहुलजी की 4000 किमी, 13 भारतीय राज्यों में 150 दिन- भारत जोड़ो यात्रा के कारण है। इस यात्रा के दौरान उन्होंने हजारों लोगों से मुलाकात की। मैंने 50,000 लोगों के उनके साथ चलने की तस्वीरें देखीं, वो बिल्कुल दिमाग चकरा देने वाला थी। मेरा मानना है कि यह न केवल हमारी पार्टी के लिए बल्कि भारत के भविष्य के लिए भी महत्वपूर्ण मोड़ है।

हम यहां हैं और हम जल्द ही विभिन्न देशों में प्रवासी भारतीयों से मिलने जाएंगे। क्योंकि हम मानते हैं कि भारतीय लोकतंत्र व्यापक जनहित है। हमारे पास 1.4 बिलियन लोग हैं। इसलिए हमारे लोकतंत्र को जीवंत होना चाहिए। मैं हमारे पब्लिक विभिन्न संस्थानों की मौजूदा स्थिति के बारे में बहुत चिंतित हूं। हमारे नागरिक समाज को कार्य करने की अनुमति नहीं है और उन्हें प्रहरी के रूप में देखा जाता है। हमने उन सभी के साथ तार्किक तर्कसंगत बातचीत खो दी है। आप भारतीय टेलीविजन पर देखें कि क्या चल रहा है और आप देखेंगे कि भारतीयों की अगली युवा पीढ़ी का क्या होगा। जब वे एक कार्यबल के रूप में अपना जीवन शुरू करते हैं, तो भारत के भविष्य में उनका जीवन कैसा होगा?

  मुझे इस बात की बहुत चिंता है कि भारत में क्या हो रहा है। मुझे यकीन है कि आप में से कई लोग ऐसा ही महसूस करेंगे। हम विदेश में रहने वाले लोगों के साथ बड़ी बातचीत करना चाहते हैं। क्योंकि भारतीय लोकतंत्र कुछ गंभीर तनावों से गुजर रहा है। दुनिया के कई हिस्सों में यही स्थिति है। अमेरिका में पिछले 4 साल से लोकतंत्र की कार्यप्रणाली को लेकर कई भ्रम हैं। हम अभी भी इसके साथ नहीं कर रहे हैं। यहाँ तक कि मेक्सिको, तुर्की और अन्य देशों जैसे कुछ देशों में भी लोकतंत्र के संबंध में यही स्थितियाँ हैं। पूरे विश्व में लोकतंत्र अपने अस्तित्व के लिए गंभीर चुनौतियों से गुजर रहा है।

आज भारत में रोजगार एक बड़ा संकट है। हम अपने युवाओं के लिए विशेष रूप से उनके कौशल के अनुसार पर्याप्त रोजगार सृजित नहीं कर रहे हैं। हमने एआई (आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस) पर चर्चा करने की योजना बनाई है। एक तरफ हम जानते हैं कि नई तकनीक युवाओं को कई क्षेत्रों में और अधिक बेरोजगार बना देगी। दूसरी तरफ हमें और भी कई नौकरियों की जरूरत है। हमारी चुनौतियां बहुत खास हैं।

  हमें राहुल जैसे युवा दिमाग की जरूरत है जो देश का नेतृत्व कर सके। हमें एक खुले दिमाग वाले व्यक्ति की आवश्यकता है, हमें एक ऐसे व्यक्ति की आवश्यकता है जिसके पास कुछ व्यापक अनुभव हो, वैश्विक अनुभव हो, यही कारण है कि हम सभी यहां बड़ी संख्या में लोगों के साथ बातचीत कर रहे हैं। मैं जानता हूं कि आगे का रास्ता बहुत जटिल है, इतना आसान नहीं है। क्योंकि हमारे भारत के लोगों के दिमाग में कुछ ऐसा है जिससे छुटकारा पाना मुश्किल है। "वह भारत केवल हिंदुओं का है।"

भारत के बारे में हमारा विचार बहुत अलग है जिसे भारत के वर्तमान शासकों ने धमकी दी है। भारत के हमारे मूल विचार विविधता, समावेश, सत्य और प्रेम को चुनौती देते हैं। इससे मुझे दुख होता है। मेरी उम्र में, मेरा विश्वास करो, यह मुझे बहुत भावनात्मक रूप से आहत करता है। अपने बुढ़ापे में मैं गिर पड़ूंगा कि भविष्य में मैं अपने पोते-पोतियों को कैसा भारत दूंगा।

हमने पिछले 75 वर्षों में बहुत प्रगति की है। वास्तव में हम यहां इसलिए हैं क्योंकि भारत ने हमें बहुत कम कीमत पर शिक्षा दी है। इसका श्रेय हमारे संस्थापक पिता पंडित नेहरू और अन्य लोगों को जाता है, जिनके पास IITS, IIM, प्रयोगशालाओं, अंतरिक्ष कार्यक्रम, परमाणु ऊर्जा और राजीव गांधी के निर्माण की दृष्टि थी और राजीव गांधी ने IT और दूरसंचार को बढ़ावा दिया।

     मुझे उनके साथ काम करने का मौका मिला था। और मैं कभी नहीं भूलूंगा कि उसने मेरे जीवन को अर्थ दिया। एक इंजीनियर के अलावा मेरे जीवन का कोई अर्थ नहीं था। राजीव गांधी में न केवल मेरे जीवन को बल्कि हम जैसे लाखों लोगों के लिए रोजगार सृजित करने की राजनीतिक इच्छाशक्ति थी। पीएम मोदी कहते हैं कि भारत में पिछले 70 साल में कुछ नहीं हुआ, दुख होता है, लेकिन वो ठीक है, क्योंकि मुझे झूठ सुनने की आदत है. इसलिए मेरे पास व्यक्तियों के खिलाफ कुछ भी नहीं है। भारत के साथ मेरी समस्या यह है कि मैं वयस्क हूं, भारत के विचार को चुनौती दी गई है।

इसके साथ मैं भारत के महान सपूत को आमंत्रित करता हूं, मैं एक युवा नेता को आमंत्रित करना चाहता हूं कि वह हमें उनकी 4000 किलोमीटर की यात्रा के बारे में कुछ बताएं। मैं चाहता हूं कि आप, मेरे सहित, यह जानें कि वह यह कैसे कर सकता है, उसके लिए उसका क्या मतलब हो सकता है, और उसे जारी रखने के बारे में थोड़ा सा। भारत और दुनिया को आगे ले जाने के लिए उनका क्या विचार है? धन्यवाद

 

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

welcome speech of Sam Pitroda in English.

Welcome Speech by SP.

Sam Pitroda' s speech in Santa California.

It is a special privilege and honor to be here in Silicon Valley to welcome Rahul Gandhi to you. Thanking Rahul Gandhi for taking time from his busy schedule for 6 days and spending with us. He came in the morning at 7 am & he is here with us at 12-00. He will have a major event tomorrow at Stanford University. Then we go to Washington DC- where we have serious interaction with Press, critical leaders, think tanks people, NGOS' & Business leaders, then we go to New York, where we shall have lunch with a group of intellectuals, another lunch with a group of Artisans, creative people, & cultural people. Then we have a Mega event with Indian the diaspora.

 I am delighted to get to gather here. Indian Overseas congress is in 32 countries besides the Middle East USA & Canada happens to be a priority.   It is not an easy task for us to arrange public discourses with Rahul Gandhi in different parts of the US. Whenever we organize a meeting for Rahul Gandhi. Hundreds & hundreds of requests come to see him personally, take photos with him etc. Unfortunately we cannot entertain all the requests because of lack of time.

But I must say that enthusiasm during these proposed visits is much more than what I have seen before. It is because of partly the recent election assembly victory of Karnataka state & mainly because of R G's 4000 KM, 150 days in13 Indian states- Bharat Jodo Yatra. He met thousands & thousands of people during this Yatra. I saw images of 50,000 people walking with him, absolutely mind boggling. I believe this is the turning point not only for our party but for the future of India.

We are here & we will be visiting the Indian diaspora in different countries very soon. Because we believe that Indian democracy is the larger public good. We have 1.4 billion people. So our democracy has to be vibrant & alive. I am deeply worried about the existing status of our different institutions. They are captured, our civil society is not allowed to function and is viewed as a watchdog. We have lost logical rational conversation with all of them. You see on Indian Television what goes on & you will see what will happen to the next young generation of Indians. When they start their life as a workforce, what will their life be like in future of India!

 I worry a lot about what is going on in India. I am sure many of you will feel the same way. We want to have a large conversation with people who stay abroad. Because Indian democracy is passing through some serious strains. That is the situation in many parts of the world. We have in the US since the last 4 years many confusion regarding the functioning of Democracy. We are not still done with it. Even in some countries like Mexico, Turkey & others nations the same situations prevail regarding democracy. Democracy is going through serious challenges for its survival throughout the world.

Today in India, Jobs are a major crisis. We are not creating enough jobs for our young people particularly according to their skill. We have planned to discuss AI (Artificial Intelligence). On the one hand we know the new technology will make young people more jobless in many fields. On the other hand we need many more jobs. Our challenges are very special.

 We need young minds like Rahul who can lead the country.  We need someone with an open mind, we need who has some broader exposure, global experience that is the reason we are all here interacting with large numbers of people. I know the road ahead is very complicated, it is not that simple. Because our people of India have something in their minds which is hard to get rid of. "That India belongs to only Hindus."

Our idea of India is very different which has been threatened by the present rulers of India. Our core ideas of India are of diversity, inclusion, truth and love are challenged. This hurts me. At my age, believe me, it hurts me very emotionally. In my old age, I will fell that what type of India I will give to my grandchildren in future.

We have made a lot of progress in the last 75 years. In fact we are here because India gave us education at a very low cost. The credit goes to our founding fathers Pundit Nehru & others who had vision to build IITS, IIMs, laboratories, space programmed, atomic energy & Rajiv Gandhi gave push to IT & telecom.

    I had a chance to work with him. & I will never forget that he gave meaning to my life. My life had no meaning except as an engineer. Rajiv Gandhi had the political will to give vision to not only my life but to create jobs for millions & millions like us.  P M Mody says that nothing has been done in India in the last 70 years, it hurts, but that is ok, because I am used to listening to lies. So I have nothing against individuals. My problem with India is that the idea of India with I am grownup has been challenged.

 With this I invite the great son of India, I want to invite a young leader to tell us a little bit about his journey of 4000KMs. I want you, including myself, to learn how he could do it, what he could mean to him, and a little bit about keeping him going. What is his view for taking India forward & the world? Thank You.

 

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

ધર્મનીરપેક્ષ નૈતિકતા( Secular Morality)–

ધર્મનીરપેક્ષ નૈતિકતા( Secular Morality)–

ઉત્ક્રાંતિવાદના ભૌતિક જૈવીક સંઘર્ષમાં જીજીવિષા ટકાવી રાખવા માનવીએ જે મુલ્યો વિકસાવ્યા તેમાં સ્વતંત્રતા અને રેશનાલીટી(તર્કવિવેકબુધ્ધિ)અંગે અગાઉના બે લેખોમાં વિગતે ચર્ચા કરી છે. આજે આ લેખમાં ધર્મ કે ઇશ્વર પર આધાર રાખ્યા સિવાય ,માનવ માનવ વચ્ચે સહકાર,સુમેળભર્યુ, શાંતિમય, નૈતિક જીવન જીવતાં માનવી કેવી રીતે શીખ્યો તેની ચર્ચા કરીશું.

 પહેલી પાયાની વાત માનવી વિષે તત્વચિંતક એરિસ્ટોટલે માનવ વર્તણુકને વ્યાખ્યાયિત કરતાં જણાવ્યું હતું કે માનવી એક સમુહમાં જીવનારૂ પ્રાણી છે.(The man is a gregarious animal.) માનવસર્જીત સમુહમાં જીવવાનો ખ્યાલ તેને પોતાની જીજીવિષા ટકાવી રાખવાની મુળભૂત ઝંખનામાંથી( Urge to exist)વિકસ્યો છે.તે તેની સહજવૃત્તિ(Instinct) છે. તે વિકસવા માટે બે કારણો જવાબદાર છે. એક કુદરતી પરિબળોની આફતો તથા બે,જંગલી–હિંસક પ્રાણીઓ સામે રક્ષણ મેળવવા એકબીજા માનવોનો સહકાર અનિવાર્ય બન્યો હતો. સહકારભર્યા જીવનના વિકાસ(જેનું બીજુ નામ નૈતિક જીવન છે.)માટે એકબીજાને સંદેશા વ્યવહારની આપલે કરવા ભાષા વિકસી હતી. સમય જતાં ભાષાના વિકાસ સાથે વિકસેલી બુધ્ધિ અને નિર્ણયશક્તિએ તેના કરતાં શારિરીક રીતે વધુ શક્તિશાળી તમામ સજીવો સામે જૈવિક સંઘર્ષમાં માનવી પ્રભુત્વ મેળવી શકયો હતો. આમ ભાષા દ્રારા એકત્ર થયેલું જ્ઞાન એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં હસ્તાંતર થયું. તેમાંથી માનવસંસ્કૃતિનો ઉદય થયો છે. એકબીજા માનવો સાથેના નૈતિક માનવ વ્યવહારમાં ક્યાંય કોઇ ઇશ્વર, દેવ, ધર્મ કે ધર્મ પુસ્તક વચ્ચે આવતું  નથી.

  માનવ સહકાર માટે એકબીજા પ્રત્યે લાગણી, અનુકંપા, સહાનુભુતિ, સામાજીક સંપ વિ. લાક્ષણિકતાઓ માનવીય નૈતીક જીવનનો સ્રોત બની.માનવીય નૈતીક ભાવના આમ કુદરતી જીવશાસ્રીય લાક્ષણિકતા છે. નૈતીકતા ભાવના એક પ્રબુધ્ધ સ્વાર્થ છે. સ્વાર્થ સાથે પરમાર્થ(બીજા માનવીનો સ્વાર્થ) છે. માટે જ બીજા એક ગ્રીક તત્વચિંતક એપીક્યુરસે નૈતિક આચરણથી જે સંતોષ મળે છે તેને સમજાવતાં જણાવ્યું છે કે " હું નૈતીક થવા ઇચ્છું છું પણ તે દેવોને પ્રસન્ન કરવા નહી પણ પણ મારી પોતાની પ્રસન્ન્તા માટે."

 નૈતિક વર્તન કોને કહીશું? કોઇપણ માનવ વર્તન જ્યારે રાજ્યના દંડની કે પછી ધર્મ, ઇશ્વરનો પારલૌકીક ભય, સજાને કારણે કરવામાં આવે તેને આપણે નૈતિક વર્તન કહી શકીશું ખરા? જે માનવીય વર્તનમાં પોતાની સ્વૈચ્છીક ઇચ્છાશક્તિનો અભાવ હોય તેને આપણે નૈતિકવર્તન ગણાવી શકીશું ખરા? નૈતિક વર્તન માટે બે ક્રિયાઓ એકી સાથે થવી જોઇએ. નૈતિક વર્તન કરવાની સૌ પ્રથમ ઇચ્છા જોઇએ અને તે ઇચ્છાને અમલમાં મુકવા વર્તન જોઇએ. કોઇ ભિક્ષુકને તમે એક રૂપિયો આપવાની ઇચ્છા રાખો પણ તમે આપો નહી તો તેને નૈતિક વર્તન કહેવાશે ખરૂ? તે રીતે તમારા હાથમાં એક રૂપિયા પડી જાય છે અને તે રસ્તા પરથી પસાર થતા ભિક્ષુકને મલી જાય છે! તો આ વર્તનને પણ આપણે નૈતિક વર્તનની વ્યાખ્યામાં મુકી શકીશું નહી?નૈતીક વર્તન એટલે ઇચ્છા અને વર્તનનો સમન્વય.

માનવી તરીકે તેનો સૌ પ્રથમ પરિચય કુટુંબ સાથે થાય છે. તેનો બીજા સાથેનો નૈતીક વ્યવહાર વડીલોની સુચનાઓ અને આગ્રહ પ્રમાણે નક્કી થાય છે. વડીલોની મંજુરી અને નામંજુરીથી બાળકનું નૈતિક વર્તન ઘડાય છે. સમાજમાં જ્ઞાતિ વિષયક અને સ્રી સાથેના વ્યવહારો પેલી વડીલશાહીની જ દૈન છે.  જે તે સામાજીક રૂઢીઓ અને ધાર્મીક ઉપદેશોની નિપજ હોવાથી મોટેભાગે હાનિકારક તેમજ દમનકારક હોય છે. તમામ ધર્મોએ નૈતીકતાની વ્યાખ્યા અને વર્તનમાં સ્વદમન, સ્વપીડન, કોઇપણ સમુહ માટે શહીદી, સ્વનાશ, બલિ જેવા ગુણોને!(દુર્ગુણોને)આમેજ કરવામાં આવેલા છે.

માનવીય રેશનાલીટી,માનવીના સ્વાતંત્રય માટે વ્યક્તિગત ધોરણે અનિવાર્ય છે. તેવીજ રીતે માનવીય રેશનાલીટી સામાજીક, આર્થિક અને રાજકીય રીતે અનૈતીક રૂઢી રિવાજો અને અબૌધ્ધીક સ્થાપિત પરંપરાઓ, અન્યાયો સામે સંઘર્ષ કરવા ઉદ્દિપક તરીકે કામ કરે છે. તમામ ધાર્મિક વ્યવહારો,ધાર્મિક નૈતીક ઉપદેશો, માનવીય નૈતીકતાથી ઉલટી દિશના વર્તનો શીખવાડે છે. ભલે ભુતકાળમાં માનવ વિકાસના પ્રાથામિક તબક્કામાં ધર્મે હકારાત્મક ફાળો ભજવ્યો હશે પણ તમામ ધર્મોની ભુમિકાઓ નકારાત્મક ને સમાજના સ્થાપિતહિતો સાથે મીલીભગતની જ રહી છે. જે હજુ પણ ચાલુ છે.

   વૈજ્ઞાનીક સમાજવાદના પ્રણેતા કાર્લ માર્કસના તારણ મુજબ તમામ ધર્મો પોતાના કંઠીબંધ ભગતોને ધર્મનું અફીણપાઇને મદહોશ બનાવી, વાસ્તવિક જીંદગીમાંથી ભાન ભુલાવીને તેમના ખીસ્સાં કાતરવાનું કામ કરે છે.મોટાભાગના ધાર્મિક કંઠીબંધોની અફીણી મદહોશતા જન્મની સાથે આપવામાં આવેલી ગળથુથી શરૂ થઇને મૃત્યુના છેલ્લા શ્વાસ સુધી ચાલુ રહે છે. એટલું જ નહી પણ પોતાના વારસદારોને મિલકતની માફક જ વારસમાં આપતા જ જાય છે. ' मंदिर वहीं बनायेगें- अयोध्या झांखी है- काशी मथुरा बाकी है|  આ ધાર્મીક અફીણીઓને કોણ સમજાવશે કે વીશ્વના તમામ ધર્મોએ માનવોને અંદર અંદર લડાવીને સતત વિનાશને માર્ગે લઇ ગયા છે. જ્યારે વિજ્ઞાને જ માનવી માટે સુખાકરી,પ્રગતિઅને શાંતિ માટેનો રસ્તો ધાર્મીક સત્યોને પડકારીને બનાવ્યો છે. "The science is the basic source of development while the religion is the only source of destruction of the mankind."

 માનવજાતની મર્યાદા એવી સાબિત થઇ છે કે તેણે જે ઝડપથી ટેકનોલોજીનો વિકાસ કર્યો તેટલી ઝડપથી માનવીય નૈતીકતાનો વિકાસ સાધી શક્યો નહી. વર્તમાન સમયમાં જે ભરપેટ સામુહિક નૈતીકતાનો હ્રાસ થતો ને નૈતીક મુલ્યોનું સતત ધોવાણ થતું ઠેરઠેર જોવા મલે છે તેનો ઉપાય કે માર્ગ ધાર્મિકતા તરફ પલાયન કે છટકબારીમાં નથી. માનવ કેન્દ્રી નૈતીકતા એ યોગ્ય અને એકમાત્ર સાધન છે. જેને માનવીએ આત્મસાત કરીને, તેનો ઉપયોગ કરીને લાખો વર્ષનો જૈવીક સંઘર્ષ કરીને આપણી પૃથ્વીને સુજલામસુફલામ બનાવી છે. માનવીય નૈતીકતાના માર્ગદર્શકો.

·         એક તમામ માનવીઓ જૈવીક ઉત્કાંતિની નીપજ હોવાથી મુળભુત રીતે એક જ છે. કોઇ માનવીનું સર્જન કોઇપણ ધર્મગ્રંથોમાં લખ્યા મુજબનું બિલકુલ નથી ને નથી જ. માટે કોઇ માનવી જન્મથી ખ્રીસ્તી નથી, મુસ્લીમ નથી, હિંદુ પણ નથી જ.

·         માનવીય રેશનાલીટી સિવાય જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાનો કોઇ માર્ગ નથી. તમામ ધર્મોના ઇશ્વરી સાક્ષાત્કારના પુરાવાને કોઇ ભૌતીક–વૈજ્ઞાનીક આધાર નથી. તેવા તમામ દાવા છેતરપીંડી, બદમાશી અને ખીસ્સા કાતરવાના અનૈતીક અને ગેરકાનુની જ ધંધાઓ છે.

·          કોઇપણ નાગરિક અને સમગ્ર માનવજાતના કલ્યાણનો માર્ગ ' ધર્મનિરપેક્ષ માનવવાદ' સિવાય બીજો કોઇ નથી. તે માનવકેન્દ્રીત છે. માનવીના વૈયક્તિક ભૌતીક સર્વાંગી વિકાસ સિવાયના કોઇપણ માપદંડથી તેને મપાય જ નહી. કોઇપણ માનવસર્જીત સમુહમાં મારી અને તમારી શરણાગતી, વફાદારી એ લલચાવનારો ગુલામીનો માર્ગ છે ભલે પછી તેને  હીરે– સોનીથી મઢેલો હોય!

·         ડાર્વીનના ઉત્ક્રાંતિવાદનું એક જ સત્ય– દરેકે સજીવે જિવન ટકાવી રાખવા સંઘર્ષ વ્યક્તિગત ધોરણે કર્યો છે. હા! તેણે સમુહનો સહકાર સ્વતંત્ર બનવા લીધો છે. જે સમુહ તમને ઉપદેશ ગુલામ બનાવવાનો કરે તો તમારે તમારી રેશનાલીટીનો ઉપયોગ કરીને તેને બધાને ઇતિહાસની કચરા પેટીમાં સત્વરે ફગાવી દો! અને માનવકેન્દ્રીત સશક્ત સમાજ વ્યવસ્થાના સર્જન તરફ આગળ પ્રયાણ ચાલુ રાખવું જોઇએ. માનવકેન્દ્રીત સુખાકારીનો માર્ગ અનંત ને સીમાહીન છે.    

 

 

 

 

. 

 

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

માનવવાદનું પાયાનું બીજુંમુલ્ય– શ્રધ્ધા નહી પણ રેશનાલીટી. (NO FAITH BUT REASON)

માનવવાદનું પાયાનું બીજું મુલ્ય– શ્રધ્ધા નહી પણ રેશનાલીટી.

                     (NO FAITH BUT REASON)

 ઉત્ક્રાંતિવાદે,વૈજ્ઞાનીક માનવવાદને( The Radical Humanism) બક્ષેલું બીજું માનવ મુલ્ય 'તર્કવિવેક શક્તિ' (Rationality)છે. તર્કવિવેકશક્તિ એટલે સારું કે ખોટું શું તે નક્કી કરવાની પધ્ધતિ.ખરેખર તે સત્ય શોધવાની પધ્ધતિ છે.દરેક સજીવોએ પોતાની જીજીવિષા ટકાવવા કુદરતી પરોબળો કે નિયમો (Laws of nature)ને સમજીને પોતાના જૈવીક અંગો વિકસાવવા પડે છે. જૈવીક અંગોમાં ફેરફારો થતાં હજારો નહી પણ લાખો વરસ નીકળી જાય છે. જે સજીવો કુદરત પરિબળોની વિઘાતક અસરોમાંથી મુક્ત થવા પોતાના અંગોમાં ફેરફાર કરી શકે તે અસ્તીત્વના સંર્ઘષમાં ટકી શકે!

માનવીય સ્તર પર તર્કવિવેકશક્તિ બે રીતે માનવીને પોતાની જીજીવિષા ટકાવી રાખવા મદદ કરે છે. એક કુદરતના નિયમોને સમજવા અને બીજુ સામાજીક પરિબળોને સમજવા. ગુજરાતી ભાષામાં રેશનાલીટી શબ્દ તર્કવિવેકશક્તિનો પર્યાય બની ગયો છે. તેથી હવે પછી ચર્ચામાં રેશનાલીટી શબ્દ જ વાપર્યો છે.

માનવીને સત્ય શોધવામાં રેશનાલીટી બે રીતે મદદરૂપ થાય છે. એક ઇન્દ્રીયજન્ય અનુભવ અને બે, બૌધ્ધીક સમજશક્તિ(Cognition). ઇન્દ્રીયજન્ય અનુભવ(Sense perception)એટલે આપણને પાંચ ઇન્દ્રીયો, આંખ, નાક, કાન, જીભ અને ચામડી ની મદદથી થતો અનુભવ. આ તમામ ઇન્દ્રીયોનો સ્પર્શ વ્યક્તિગત કે સામુહિક ધોરણે મન(વિચાર કેન્દ્ર)ને સંદેશો પહોંચાડે છે.મન, કારણ અને તેની અસર( Cause and Effect)ને સમજીને નિર્ણય કરવાનો હુકમ જે તે ઇન્દ્રીયને આપે છે. માનવ સહિત દરેક સજીવ અનુભવને આધારે જે નિર્ણય કરે છે તે તેની ઉપર જણાવેલ રેશનલ પ્રક્રિયાનું પરિણામ હોવાથી તે ક્રિયા ભૌતીક હોય છે. તેમાં કશું દૈવી કે આધ્યાત્મિક બિલકુલ નથી.

હવે, ઇન્દ્રીયાતીત અનુભવના(Spiritual) ખ્યાલને સમજીએ. સદર અનુભવ એટલે તમામ ઇન્દ્રીયોની મદદ સિવાય થતો અનુભવ! જે અનુભવ પ્રાપ્ત કરવામાં ઇન્દ્રીયો કોઇપણ રીતે સંકળાયેલી ન હોય તેને કારણે તે સર્વે ઇન્દ્રીયો આપણા મનને કે તેના વિચાર કેન્દ્રને કોઇ સંદેશો મોકલી શકતી નથી.માટે આવા ઇન્દ્રીયાતીત અનુભવનો કોઇ પુરાવો માનવી મેળવી શકતો નથી. જો કોઇપણ માનવી જ્યારે એવો દાવો કરે કે તેને ઇન્દ્રીયાતીત અનુભવ થયો છે, કોઇને પ્રાપ્ત નથાય તેવો અસાધારણ અનુભવ( Extra ordinary experience) થયો છે. તો તે દાવો કરનારે અસાધારણ પુરાવો(Extra ordinary Evidence) કોઇપણ જાતની છેતરપીંડી કે લુચ્ચાઇ કર્યા સિવાયનો આપવો પડે! તમામ ધર્મોના સ્થાપકોએ પોતાને ઇશ્વરી સંદેશા મળેલા છે, તે બધાજ સંદેશાઓ ઇન્દ્રીયાતીત હતા. માટે તે બધા દૈવી અનુભવો માનવ ઇન્દ્રીયો તથા તેની સાથે કામ કરતા વિચાર કેન્દ્રથી થતી તપાસને વર્જય છે. હા! મઝાની હકીકત એ છે કે તે બધા ઇશ્વરી સંદેશાઓના ઇશ્વરી સંદેશાવાહકો જે પાછા છે, તો મારા તમારા જેવા માનવી ઓ જ. જે ઉંમર થતાં ઘરડા થઇને મૃત્યુને હવાલે થયા હતા. સંદેશાઓ ઇશ્વરી, ઇશ્વરી સંદેશાવાહકોમાંથી કોઇની ભાષા હીબ્રુ, ઉર્દુ, સંસ્કૃત,મરાઠી,પાલી વિ. વિ. તો શું દેશકાળ અને ભુમિપ્રમાણે તેમના ઇશ્વરી દરબારો(કદાચ) જ્યાં હોય ત્યાં જુદા જુદા હશે!

 હવે, આપણે રેશનાલીટી કઇ રીતે માનવીય સ્વતંત્રતાને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદરૂપ થાય છે તે સમજીએ. માનવીને રેશનાલીટી પ્રમાણે વિચાર કરવાની શક્તિ જ તેને સ્વતંત્ર્ય માટેની લડતનો માર્ગ સરળ કરી આપે છે. જીવન ટકાવી રાખવાની ઝંખના, જીજીવિષા એટલે સત્ય શોધવાનો સંઘર્ષ. તે માટે રેશનલ માર્ગ કે એપ્રોચ. જીવન ટકાવવા,તેને સમૃધ્ધ બનાવવાનો પ્રાથમિક સંઘર્ષ એટલે કુદરતના નિયમોને સમજીને પોતાનું જીવન ગોઠવવું. કોઇપણ માનવ સહિત તમામ સજીવ, કુદરતી પરિબળોના નિયોમોમાં ફેરફાર કરી શકતા નથી. તેના નિયમોને સમજીને પોતાનું જીવન કેવી રીતે ટકી રહે તે શીખે છે. માનવવાદી મુલ્ય રેશનાલીટી દરેક માનવીને જીવન ટકાવી રાખવામાં કુદરતને સમજવામાં મદદરૂપ થાય છે. કુદરત એ માનવી માટે એક જ્ઞાનનો સ્રોત છે.પણ જ્ઞાનનો આધાર તો તર્કબુધ્ધી કે રેશનાલીટી છે. માટે જ રેશનાલીટી માનવપ્રગતિનું મુખ્ય સાધન છે. કુદરતએ ભજવા પુજવાનું સાધન નથી. પ્રકૃતિ,સંબંધી ઉત્તરોત્તર વધતું જ્ઞાન, માનવીને કુદરતી ઘટનાઓ તેમજ ભૌતીક અને સામાજીક વાતાવરણના જકડી રાખતા સકંજામાંથી ક્રમશ; મુક્ત બનાવે છે.

આમ માનવવાદી વિચારસરણીનું બીજું મુલ્ય રેશનાલીટી માનવમુક્તિ માટેનો માર્ગ છે. રેશનલ માનવી એટલે માનસિક રીતે સ્વતંત્ર.તેનામાં લેશમાત્ર અંધશ્રધ્ધા ન હોય. તેના નિર્ણયનો આધાર વૈજ્ઞાનિક અભિગમ હોય છે અથવા રેશનલ અભિગમ હોય છે. તે માનવીને સત્ય શોધવાના માર્ગમાં સ્વાવલંબી બનાવે છે. પરાવલંબી નહી. તે કોઇ ગુરૂ, દૈવી સત્તાના એજંટોનો ગુલામ ક્યારેય હોઇ શકે નહી.

માનવીય રેશનાલીટી એ જૈવીક ઉત્કાંતીનું મુળભુત લક્ષણ છે. કેવી રીતે? ઇન્દ્રીયોનો ઉપયોગ કરીને પ્રાણીઓ પણ વિચાર–સમજ પ્રમાણે નિર્ણય કરતા જ હોય છે. માટે જ જીવે છે. માનવ મગજ પણ કુદરત સાથે અનુકુલન સાધતાં જીવશાસ્રીય ઉત્ક્રાંતિ દરમ્યાન જ વિકસ્યું છે. તેથી માનવ રેશનાલીટી એક જીવશાસ્રીય ગુણધર્મ છે. માનવવાદના ત્રીજા મુલ્ય ધર્મનીરપેક્ષ નીતી(Secular Morality) ની ચર્ચા હવે પછી ના ભાગ– ૩ માં.

 

 

 

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

सेनफ्रान्सीको में राहुल गांधी-

सेनफ्रान्सीको में राहुल गांधी-

कुछ लोगोको गुमान होता है कि वो सबकुछ जानते है|

सेनफ्रान्सीको में राहुल गांधीने बीजेपी को बुरी तरह घेर लिया| अपने भाषणमें राहुल गांधीने बोल दिया कि कुछ लोगोको गुमान है कि " हम सुब कुछ जानते है| मोदिजीभी उनमे से एक है| अगर मोदीजी भगवानके सामने बैठ जाये तो भगवान को समजा दे के उसे ब्रह्मांड केसे चलाना है|

इस धारणा में न रहें कि आप सब कुछ जानते हैं। दुनिया इतनी बड़ी और जटिल है कि कोई भी व्यक्ति इसे समझ नहीं सकता है कि वह इसके हर पहलू को समझ सकता है। यह एक प्रकार की बीमारी है कि हमारे पास भारत में ऐसे लोगों का एक समूह है जो पूरी तरह से आश्वस्त हैं कि "वे सब कुछ जानते हैं।" मुझे लगता है कि वे भगवान से ज्यादा जानते हैं। वे बैठ सकते हैं और भगवान को समझा सकते हैं कि क्या हो रहा है? आप हमारे प्रधान मंत्री ऐसे ही नमूने हैं। मुझे लगता है कि वह सोचता है कि वह भगवान से ज्यादा जानता है।

अगर आप मोदीजी को भगवान के बगल में बिठाएंगे तो वह शुरू करेंगे और भगवान को समझाएंगे कि ब्रह्मांड को कैसे काम करना चाहिए! और ईश्वर भ्रमित करेगा कि मैंने क्या बनाया था! तो ये मज़ेदार बातें हैं लेकिन भारत में यही हो रहा है। हमारे पास ऐसे लोगों का समूह है जो दावा करते हैं कि वे सब कुछ समझते हैं।

  वे वैज्ञानिकों से बात करते हैं और समझाते हैं कि विज्ञान क्या है। वे इतिहासकार से बात कर सकते हैं और बता सकते हैं कि उनके लिए इतिहास क्या है। वे सेना को युद्ध के बारे में समझा सकते हैं और हमारी वायु सेना को सलाह दे सकते हैं कि युद्धक विमानों को कैसे उड़ाया जाए। और आप जानते हैं कि इसके दिल में एक औसत दर्जे का है। असल में उन्हें कुछ समझ ही नहीं आता।

  यदि आप सुनने के लिए तैयार नहीं हैं तो जीवन में आप कुछ भी नहीं समझ सकते। यह सबसे बड़ा सबक है जो मैंने भारत जोड़ी यात्रा से सीखा है। हर किसी से कुछ न कुछ सीखने को मिलता है। हम उन बच्चों से बहुत बड़े हैं।

एक महिला का सवाल- मूल रूप से कर्नाटक की रहने वाली एनआरआई- सबसे पहले राहुलजी का आभार स्वीकार करें, हमारे राज्य का चुनाव जीतने के लिए। उसके लिए भी हमारे पास आंसुओं का आनंद है। लेकिन हम भारत वापस जाना चाहते हैं और अपनी मातृभूमि के लिए काम करना चाहते हैं। लेकिन हम दिल्ली में हमारी महिला पहलवानों के विरोध के मुद्दे को संभालने में मोदी सरकार के असंवेदनशील, अशोभनीय और अशोभनीय व्यवहार से बहुत चिंतित हैं।

राहुलजी का जवाब- मीडिया द्वारा तथ्यों को तोड़-मरोड़ कर पेश किया जा रहा है. भारत वह नहीं है जो मीडिया दुनिया के सामने रख रहा है। सत्ता में पार्टी मीडिया से एक विशेष प्रकार के नैरेटिव पेश करती है। राष्ट्रीय मीडिया भाजपा की मदद करता है। यह देश का प्रतिनिधित्व करता है कि भाजपा और उसके नेता क्या पेश करना चाहते हैं। इस बात पर ध्यान न दें कि मीडिया जो पेश कर रहा है वह सच है। आप जैसे नौजवान के रूप में हमारे देश को आपकी जरूरत है। आपका कौशल और ऊर्जा देश के लिए बहुत काम आएगी। कृपया मातृभूमि की सेवा के लिए वापस जाएं। शुभकामनाएँ।

राहुलगांधी मन कि बात ओर जन कि बात के बिच तफावत क्या है वह अपनी सेनफ्रान्सीसको की इन्डीयन डायसपोरा के बिच एन आर आइ को समझाते है |

Comments from Prof Akhil Swami- राहुलजीने ये कल्पना कि बात रखी कि मोदिजी ब्रह्मा के पास जाय, वि, में भी वौ बात आगे कल्पना कर ले जाना चाहता हूं|

प्रों ए.स्वामी- अगर अपने मोदीजी ब्रह्मा, विष्णु और महेश के सामने बैठ जाय तो

मोदीजी- पहेलां मेरे मन की बात सुनो१ ब्रह्माजी, तुमने ये सृष्टी ठीक नही बनाइ, आपने सृष्टी ठिक बनाइ होती तो हरे रंग के पत्ते क्युं बनाए? सारे पत्ते भगवा रंग के होने थे! पुरे विश्वका रंग ही भगवा होना था| ए पोधे ओर पत्ते हरे रंग के रख कर तुमने हिंदुधर्म से अन्याय क्यो किया है? हमारी देशकी बहुमती आबादीको ठेस पहांचाइ है|

मोदीजी- सीधे विष्णु के पास- तुम कैसे पालनहार हो ? तुमने मुगलोका शासनमें कितने अत्याचार हुए तब तुम कहॉ थे?  मोदीजी फिर ब्रीटीश शासन की बात भुल कर सीधा महात्मा गांधी और जवाहरलाल नहेरु का सन १९४७ का शासनकी बात शरु कर देते है| आपने वीश्व संचालक होते हुए भी एसे लोगो के हाथमें स्वतंत्रताकी सत्ता क्युं दे दी?

मोदीजी- फिर वो महादेव से कहेते है- महादेवजी ! आप सृष्टीका संहार करतो हो, नाश करते हो ! तुम क्या संहार करते हो? में बताता हुं के में केसे संहार करता हुं? देखो मेंने जंतरमंतर पर कैसे अपनी बेटीयो को ही घसीट घसीट कर मारा? देश के किसानोको १३ महिने तक दिल्ही की चारो ओर घेर के रख्खा? महादेव में तुमसे ज्यादा शक्तिशाली हुउ!

प्रो.अखिल स्वामी- हम हिंदुलोग भुल गये है कि हम हिंदुलोग भगवान के सामने मीट्टी या धुल के बराबर है| मगर मोदी भक्त कहेते है कि श्री राम को मोदीने घर दिलाया है!

प्रो.अखिल स्वामि-राहुलजीने ये मुद्दा चर्चा में लाकर हर को अपनी ओखात कतिनी है वो दिखाइ दी है| समग्र विश्वमें ज्ञानका समुद्र् है ओर मेर पास ज्ञान का एक लोटा भी नही है ! फिर गुमान क्यू?

सौ- यु टयुब-https://www.youtube.com/watch?v=w_QodDPItts. भावानुवाद-

 

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com

“અમારે ત્યાં એક યુરોપથી આવ્યા.

(1)    "અમારે ત્યાં એક યુરોપથી આવ્યા. અને અમારી પ્રજાના એક હાથમાં બાયબલ પધારવી દીધુ.  બીજા અરબસ્તાનથી આવ્યા અને બાકીના હાથમાં કુરાન આપી દીધું. ત્રીજા, કોલબંસે શોધેલી નવી દુનિયામાંથી  તે લોકો આવ્યા. 'અમારા વહાલા થઇને' સ્ટીમરોની સ્ટીમરો ભરીને સાંકળોથી મારા વડીલોને બાંધી બાંધીને ન્યુયોર્ક, વોશીંગટન ને શીકાગોના 'એમ્પયાર સ્ટેટ બીલ્ડીંગ, સીયર્સ ટાવર અને વોશીંગટન ડીસી બનાવવા લઇ ગયા." –  લીઓ ઉગ્વે(Leo Igwe)– પ્રમુખ હ્યમેનીસ્ટ એસોસીયેશન, નાઇજીરીયા. ( Key note Address – 82^nd American Humanist Association- Denver- Colorado( USA).

(2)     ઉપરના તજજ્ઞોની સરખામણીમાં ભારતીય ધર્મસ્થાપકોનો બુધ્ધિ આંક (I Q) સર્વશ્રૈષ્ઠ પુરવાર થયો! તેઓએ પોતાના જ એક જ ઉદરમાંથી( ગર્ભમાંથી) સહોદરીઆઓને જ 'ગીતાના' સ્થાપક કૃષ્ણ સર્જીત હિંદુ વર્ણવ્યવસ્થામાં દલીત બનાવી દીધા. તેમના સામુહિક શ્રમનો પેઢીઓ પ્રતિ પેઢીઓ 'નિષ્કામ કર્મ અને તે પણ સ્થિપ્રજ્ઞ સ્થિતિમાં' ઉપયોગ કરી કરીને ગોકુલ મથુરા, અયોધ્યા, કાશી અને તિરુપતિ બાલાજી બનાવી દિધા. શાબાશ,અભિનંદન.

ભારતીય ધર્મસ્થાપકો અને તેના વર્તમાન દિલ્હી સ્થિત સત્તાધીશ વારસદારોને!.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

--

Bipin Shroff


http://bipinshroff.blogspot.com/
shroffbipin@gmail.com